ABD Beyaz Saray’dan cuma günü yapılan açıklamada, First Lady Melania Trump’ın Rusya ile Ukrayna arasında, Rus işgali altındaki Oleşki kentinde askerî faaliyetlerin geçici olarak durdurulması konusunda anlaşma sağlanmasına aracılık ettiği bildirildi. Ateşkesin, insani yardımların ulaştırılmasını ve cephe hattı yakınında mahsur kalan sivillerin tahliyesini amaçladığı belirtildi.
Beyaz Saray’a göre, 29 Ekim’de başlaması planlanan yerel ateşkes kapsamında taraflar, Ukrayna’nın güneyindeki kentte askerî faaliyetleri durdurmayı ve ayrılmak isteyen siviller için güvenli bir geçiş koridoru oluşturmayı kabul etti.
Oleşki, Dnipro Nehri'nin Rus işgali altındaki doğu kıyısında, Ukrayna'nın kontrolündeki Herson kentinin tam karşısında bulunuyor. Rusya'nın geniş çaplı işgalinden önce yaklaşık 24 bin kişilik bir nüfusa sahipti. Beyaz Saray'ın tahminlerine göre bugün kentte yalnızca bin 700 ile 2 bin kişi kaldı. Bunların arasında yaklaşık 50 çocuk bulunuyor.
Duyuru, Oleşki'deki derinleşen insani kriz ortamında geldi. Kent sakinleri ciddi gıda, temiz su ve ilaç kıtlığıyla karşı karşıya, kaçma girişimleri ise sivilleri mayınlara ve insansız hava aracı saldırılarına maruz bırakıyor.
Oleşki şehir askeri idaresinin başındaki Tetiana Hasanenko, 13 Ekim'de Euronews'e verdiği özel demeçte, dört yılı aşkın süredir süren Rus işgaliyle yerle bir olmuş bir kenti şöyle anlattı:
"Şehir neredeyse tamamen yok edildi," dedi. "Hasar görmemiş neredeyse hiçbir bina kalmadı."
Hasanenko, Oleşki'de yaklaşık 2 bin kişinin kaldığını, bunların arasında kentten ayrılamayan 35 çocuğun bulunduğunu tahmin etti.
Sakinlerin günde tek öğünle hayatta kalmaya çalıştığını, bunun bazen sadece birkaç kaşık tahıldan ibaret olduğunu, diğerlerinin ise yabani ot yemek zorunda kaldığını anlattı.
Melania Trump'ın anlaşmadaki rolü
Beyaz Saray'a göre First Lady ve temsilcisi, insani aranın koşullarını, süresini, teknik prosedürlerini ve uygulamasını müzakere etmek için Rus ve Ukraynalı liderlerle doğrudan çalıştı.
Melania Trump, her iki tarafla da temasları başlatarak, Beyaz Saray'ın resmi olarak "Özel Ara Bulucu" diye tanımladığı sıfatla hareket etti.
"Oleşki'deki durum vahim. Oleşki, felaketin eşiğinde, cephe hattındaki bir savaş kenti," dedi.
First Lady, kentte kalan nüfusun büyük ölçüde acil tıbbi bakıma ve temel ihtiyaçlara muhtaç yaşlı sakinlerden oluştuğunu, sınırlı elektrik, mayınlı yollar ve devam eden saldırıların insani erişimi zorlaştırdığını anlattı.
Müdahalesinin anlaşmanın sağlanmasında ve yardım teslimatları ile tahliyelerin mümkün hale gelmesinde hayati rol oynadığını savundu.
Planlanan düzenlemelere göre, Ukrayna ve Rusya'dan sivil temsilciler, ihtiyaçları değerlendirmek ve yardımın koordinasyonunu sağlamak için sakinleri evlerinde ziyaret edecek.
Ayrılmak isteyenlere tercih ettikleri istikamete gidebilmeleri için ulaşım imkanı sunulacak; Melania Trump, bazı insanların Ukrayna'yı, bazılarının ise Rusya'yı tercih etmesini beklediğini söyledi.
First Lady ayrıca, operasyonu izlemek ve belgelemek üzere tarafsız bir Amerikan medya kuruluşunun katılımını güvence altına aldığını, ancak Beyaz Saray'ın bu kuruluşun adını açıklamadığını belirtti.
Açıklamada, ateşkesin ne kadar süreceği ya da insani operasyona katılanların güvenliğinin nasıl sağlanacağına ilişkin ayrıntılı güvencelere yer verilmedi.
25 kilometrelik 'ölüm yolu'
Oleşki, Moskova'nın Şubat 2022'de başlattığı geniş çaplı işgalin ilk günlerinden bu yana Rus işgali altında. Kent, Haziran 2023'te Kakhovka barajının yıkılmasıyla yaşanan sel felaketiyle daha da harap oldu; su baskınları bölgenin geniş kesimlerini sular altında bıraktı ve zaten kırılgan olan altyapıya ağır zarar verdi.
Hasanenko, Euronews'e verdiği özel röportajda, kaçmaya çalışan sakinlerin Radianske köyü yönüne doğru yaklaşık 25 kilometre yürümek zorunda kaldığını, yol boyunca mayınlarla döşenmiş ve insansız hava araçlarının hedefi olan alanlardan geçtiklerini anlattı.
Birçoğunun açlık nedeniyle fiziksel olarak zaten zayıf düştüğünü, kaçmayı başaran bazı kişilerin ise yolculuk yapamayan çocuklar ile yaşlı akrabalarına yiyecek götürmek için geri döndüğünü söyledi.
Hasanenko, güzergah boyunca bazı kişilerin mayınlara basarak hayatını kaybettiğini, bazı cesetlerin ise alınamadığını belirtti.
"Bu yol gerçekten tam anlamıyla bir ölüm yolu," dedi.
Ayrıca Rus güçlerini, gıda sevkiyatlarını hedef almakla ve Ukrayna birliklerinden yardım aldığı düşünülen sakinleri cezalandırmakla suçladı.
Oleshky hâlâ Rus işgali altında olduğu ve bağımsız gazetecilerin kente girmesine izin verilmediği için Euronews, şehirdeki koşulları bağımsız olarak doğrulayamıyor.
İşgal altındaki topraklarda insani operasyon
Beyaz Saray, girişimin, Melania Trump'ın New York'ta, 81. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında düzenlediği "Geleceği Birlikte Desteklemek" başlıklı etkinlikte yapılan özel bir görüşmede ortaya çıktığını açıkladı.
Her iki ülke de, Beyaz Saray'ın açıklamasına göre, aralarında mayın temizlemenin de bulunduğu düzenlemeleri koordine etmek için ekipler görevlendirdi.
Anlaşma hayata geçirilirse, yıllardır düzenli insani yardımdan büyük ölçüde mahrum kalan sivillere ulaşmak için ender bir fırsat yaratabilir.
Ancak Oleşki'nin hâlâ Rus askeri kontrolü altında bulunması, güvenli geçişin nasıl garanti edileceği, çatışmaların durdurulmasının nasıl izleneceği ve sakinlerin seçtikleri noktalara gerçekten serbestçe gidip gidemeyecekleri gibi soruları gündeme getiriyor.
