ÖTÜKEN NEŞRİYAT-ERTUĞRUL ALPAY
Röportaj:@Sezai ŞENGÖNÜL
"Ötüken” yayınlarının ilk kuruluş
hikayesini şahsen ben merak ediyorum…
Kuruluş hikayesi çok uzun aslında.
Başlı başına bir röportaj konusu olabilir bence. Ben gene de kısaca merakınızı
giderme babında özetleyeyim. 1964 yılında çeşitli bölümlerde okuyan birkaç
üniversite talebesinin memleket meseleleri ile dertlendiği bir dönemde milli ve
manevi duyguları gözeterek topluma faydalı bir iş yapma hedefi ile kurulmuş.
Öğrencilik yılları bittikten sonra yayınevi kurucularının her biri hem yayın faaliyetleri
içinde bulunmak hem de kendi mesleklerini icra etmek suretiyle zorlu bir
mücadeleye giriyorlar. 1968 yılında yayınevinin başına, daha önce Ankara’da
meclis muhabirliği yapan Nurhan Alpay getiriliyor. Nurhan Alpay’ın işin başına
geçmesi ile birlikte Mustafa Yıldırım’ın da katkılarıyla yayınevinin
faaliyetleri hız kazanıyor. 1978 yılında, Mehmed Niyazi, Nevzat Kösoğlu, Prof.
Dr. Ahmet Nuri Yüksel, Prof. Dr. Fehim Üçışık, Özer Ravanoğlu, Ahmet İyioldu,
Nurhan Alpay ve Mustafa Yıldırım olmak üzere sekiz ortak, ortaklık yapılarını
da düzenleyerek anonim şirket haline dönüştürüyorlar yayınevini. Böylelikle ilk
yapılanma da tamamlanmış oluyor.
"Ötüken”
isminin hikayesinden bahseder misiniz biraz da, kim bulmuş?
Aslında yayınevi için düşünülen ilk
isim Simeranya. Rahmetli büyüğümüz Nevzat Kösoğlu Beyefendi’nin kafasında
"Simeranya” ismi var ama kimseye söylemiyor. Simeranya, Peyami Safa’nın "Yalnızız”
romanındaki muhayyel ülkenin ismi. Düşünün o dönem Peyami Safa’nın Yalnızız
romanını yayınlayacağız ama daha yayınevinin ismi konulmamış. Nevzat Kösoğlu
Beyefendi, kitabı dizgiye verdikten sonra bir gün Rasim Cinisli Beyefendi’ye
yayınevinin ismi "Simeranya” olsun diyor, ama diğer ortaklar için de bu isim
bir mânâ ifade etmiyor; o yüzden bu isim kabul edilmiyor. Ortaklar bir gün
yayınevinde otururken Sevgi Babaoğlu adında bir hanımefendi geliyor. Sevgi
Babaoğlu TMTF’de (Türk Millî Talebe Federasyonu) folklor ekiplerini çalıştıran,
Güzel Sanatlar mezunu veya öğrencisi bir hanımefendi. Yayınevinde sohbet
esnasında yayınevinin ismini soruyor, henüz bir isim koyulmadığı söyleniyor. O
da, Ötüken olsun şeklinde bir teklifte bulunuyor ve yayınevinin ismi ortakların
da kabul etmesiyle birlikte Ötüken oluyor.
Siz
şu an Ötüken yayınlarının genel müdürüsünüz, nasıl bulaştınız Ötüken’e?
Evet, bu hikaye de ilginçtir… Ben,
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi’nden mezun olur olmaz askerliğimi
yapmak üzere başvuruda bulundum. 2006’nın Mayıs ayında askerlik bitmişti. Yaz
ayını boş boş geçirip sonra da iş için araştırmalara başlamak gibi bir fikir
vardı aklımda. Tabi yapamadım. Boş boş gezmek kadar zor bir iş yokmuş.
Sıkıldım, bunaldım. Aklıma Ötüken geldi. Ortağı olduğum bir firma vardı orada
ve bir işletme mezunu olarak işlerin gerçekten nasıl yürüdüğünü görmem güzel
olurdu. Bir ay boyunca Ötüken’e mesaim varmış gibi devam ettim. Kah muhasebede
oturuyordum fatura kesiyordum, kah depoya gidiyordum...
Bu ilgim, 40 küsur yıldır Ötüken’de
çalışan ve Ötüken’in bel kemiği olan, halen daha da Genel Yayın Yönetmenliği
görevini yürüten Erol Kılınç’ın dikkatini çekmiş olacak ki bir ay boyunca
benimle sadece havadan sudan muhabbet ederken birden "sen neden burada
çalışmayı düşünmüyorsun” dedi. Bunu gerçekten aklımın ucuna bile getirmemiştim.
Benim aklımda Ötüken’e gidip gelmeye başladığımda internet üzerinden bir kitap
satış sitesi kurma fikri oluşmaya başlamıştı. Hatta ağabeyim Oğuz Alpay ile
birlikte iki ortak daha bularak bu fikir üzerinde görüşmelerimize bile
başlamıştık. Neden Ötüken’den başlamak gibi bir fikrim olsun ki? Benden daha
büyük, daha tecrübeli olan ağabeylerim dururken neden ben? Kısaca, Erol Bey ile
uzun uzun konuştuk, fikir alışverişinde bulunduk. Beni ikna etti, hatta babam
Nurhan Alpay’ı da ikna etti. Daha sonra bütün ortakların bir araya geldiği bir
toplantında ortakların da onayını alarak üzerindeki işlerin bir kısmını bana
devretti.
Resmi olarak 2006 yılının Kasım ayından
itibaren Ötüken’in bir personeli olmuş oldum. Her yıl üzerimdeki sorumluluk
arttırıldı. Üç yıldır da genel müdürlük görevini yerine getiriyorum.
Bir gün tüm ortaklar karar alıyor ve…
Şunu
duymuş ve şaşırmıştım… Tüm hissedarlar bir karar alarak şirketin yönetimini artık
ikinci kuşağa, yani sizlere bırakma kararı almışlar, öyle mi?
Evet, aynı dediğiniz şekilde oldu. 2000’li
yılların başında ortakların tamamı hisselerini evlatlarına devrederek artık
işleri ikinci kuşağa devretme kararı alıyorlar. Yönetim kurulu da dahil yavaş
yavaş bütün işlerden ellerini çekerek bir sonraki kuşağın önünü açmaya
başlıyorlar. Mehmed Niyazi hisselerinin tamamını yeğeni Konuralp Özdemir’e
devrediyor. Konuralp bey şuanda yönetim kurulu başkanımız. Mustafa Yıldırım’ın
oğlu Fazıl Osman Yıldım, Nevzat Kösoğlu’nun oğlu Tayyip Kösoğlu ve benim
ağabeyim Oğuz Alpay yönetim kurulumuzu oluşturuyor.
Peki Ertuğrul Bey; ikinci kuşak olarak
bu gün siz Ötüken’in kuruluş felsefesine şöyle bir baktığınızda; Ötüken
yayınlarının yalnızca para kazanmak amaçlı mı ya da başka hangi felsefe için
kurulduğunu hakkında neler geçiyor aklınızdan?
Gerçek yayıncılık faaliyetleri
Türkiye’de para kazanmak amacıyla yapılamaz diye düşünüyorum. Para kazanma
derdi olan birinin en son yatırım yapacağı alandır yayıncılık. Bir hedefi,
ülküsü ve derdi olmalı yayıncının. Ötüken kurulurken de bugün de hiçbir zaman
para kazanma gayesi güdülmedi. Yayınlarımızdan kazandığımızı yine yeni kitaplara
yatırıyoruz. Bizim yayıncılık dışında hiçbir ek işimiz, kuruluşumuz ya da
farklı kurum ya da kuruluşların desteği yok. Kitaptan kazanıyoruz ve yine
kültür hayatımızı geliştirecek, milletimizin ufkuna açacak, yol gösterecek
nitelikli yayınlar yapmak için çabalıyoruz.
İlk bastığımız eser…
İlk bastığınız eser adı ve yazar adını
hatırlıyor musunuz?
Yayınladığımız ilk kitap, Necip
Fazıl’ın "Reis Bey” isimli eseri. Baskısı ile kapağı ile o dönemde çok beğeni
toplamış ve birçok kitabevi vitrinlerini bu eser ile donatmış. Bizim için ilk
olması açısından ve üstad Necip Fazıl’ın eseri olmasından dolayı çok özeldir.
50. yılımızı kutladığımız geçtiğimiz yıl içinde bu eser aynı zamanda 1000.
kitabımız oldu. Necip Fazıl’ın varislerinin ve aynı zamanda Büyük Doğu
yayınlarının vermiş olduğu müsaade ile özel bir baskı yaptık ve okurlarımıza
ücretsiz dağıttık. Bu özel baskımız da çok beğeni topladı.
Peki, dönelim şimdi yine temelin atıldığı o ilk
yıllara… Kurulduktan sonra ilk yıl içinde hangi yazarların kitaplarını bastı,
Ötüken?
1964 yılında, önce Necip Fazıl
Kısakürek’in; "Reis Bey”ni, Vecdi Bürün’ün; "Nasıl Öldüler”ini ve Milovan
Cilas’ın; "Stalin’le Konuşmalar” kitapları basılmış.
Yayıncılık piyasasına dair bir iki
soralım… Günümüzde yayınevlerine baktığınızda kitap satışları hakkında neler
düşünüyorsunuz, satışlar azalıyor mu, vaziyet nedir?
Aslında istatistikler bunun tam tersini
söylüyor. Tabiî istatistiklere ve rakamlara ne kadar güvenirsiniz bilmiyorum
ama Kültür Bakanlığı’nın bandrol verilerine bakıldığı zaman her yıl yükselen
bir grafik var kitap baskı sayısı açısından. Ne kadar kitap basıldığını bizler
az çok biliyoruz tabiî ama bu basılan kitapların ne kadarı satılıyor onu bilen
yok maalesef. Ben şahsen herhalde
yayıncılar depolarını şişirmek için bu kadar kitap basmıyorlardır diye
düşünüyorum. Aslında günümüzde artık "kitap” yerine "nitelikli kitap” ifadesi
kullanmak daha uygun gibi.
Kitap ve nitelikli kitap…
Farkı
ne, "kitap” ile "nitelikli kitabın”?
Yayıncıların en büyük
sorumluluklarından biri okuyucusunun kültür seviyesini yükseltecek eserleri
onlara sunmak olmalıdır. Son dönemde ise bunun tam tersi yapılarak daha çok
kitap satmak adına birçok kitap çıkartılıyor ve ne yazık ki okuyucu da bu
kitaplara rağbet ediyor. Bir dönem fotoromanlar vardı. Çok ciddi satış
rakamlarına ulaşırdı. Okuyuculara belki hiçbir şey katmazdı bunlar ama
yayıncısını oldukça memnun ederdi. Şimdi de çok satan kitaplara baktığınız
zaman büyük ölçüde bu minvalde kitapları görüyoruz vitrinlerde. Çok satıyorlar
ve çok sattıkları için de nitelikli eserlerin önüne geçerek kitapçıların
vitrinlerinde hep ön planda duruyorlar.
Yine aynı minval de bir soru; gidişata
bakılırsa dijital ortam yayınevlerini zorluyor sanki. 10-15 sene sonrası için
bu bir tehlike olabilir mi, kitap basan yayınevleri için?
Esas zorlayacak olan okurlarda telif bilincinin oturmaması olacaktır. Korsan
basılan kitaplara sadece daha ucuz diye rağbet ediliyor ve korsan kitap
basanlar çok ciddi para kazanıyorlar bu işten. Nasıl kazanmasınlar ki? Vergi
yok, telif yok, kullandıkları kağıt çok kalitesiz ve ucuz, matbaalar kaçak,
baskılar özensiz, kapak tasarımı, tashih, mizanpaj gibi giderleri de yok.
Ayrıca sattıkları bütün kitaplarda her zaman çok satanlar listesinde. Bütün
bunları üst üste koyunca ucuz olması çok doğal değil mi? Buradan sizin sorunuza
geleyim. Telif bilinci eğer oturmazsa dijital kitap da internet ortamında çok
rahat hukuksuz bir şekilde dolaşabilecek bir materyal.
Yayıncıların e-kitaptan uzak durmasındaki
en büyük sebep de bu. Hali hazırda zaten birçok kitabın dosyaları internette
dolaşımdayken, üstelik mevcut kanunî düzenlemelerimiz de bu suçlara müdahale
etme imkânımızı kısıtlarken dijital yani e-kitap kolay kolay
yaygınlaşmayacaktır. Kanunî alt yapılar sağlam olduktan ve okurlarda bir telif
bilinci oturduktan sonra ise e-kitap, yayınevleri açısından korkulacak bir şey
olamaz. Yayınevleri gelişen teknolojilere ayak uydurmak zorundadır. Dijital
ortam iyi planlama ve doğru adımlarla maliyetleri düşüren ve kitaba ulaşımı
kolaylaştıran bir ortam. Buna uyum sağlayamayanlar ise maalesef gelecekte saf
dışı kalır. Bu sebeple yayıncıların şimdiden telif sözleşmelerini ve teknolojik
alt yapı yatırımlarını buna göre planlamaları gerekmektedir.
Ötüken olarak, siz de kısmen e-kitaba
geçtiniz sanırım, ne halde gidişat?
Evet, biz e-kitaba geçtik. E-kitaba
geçerken de birçok yayıncının yaptığı gibi satmayan, okuyucu tarafından rağbet
görmeyen kitaplarımızı değil en çok satan kitaplarımızı seçtik. Hali hazırda 120’nin
üzerinde e-kitabımız şu an satışta. Her geçen gün de bu sayıyı arttırmak için
çabalıyoruz.
En çok satan yazarımız ve eseri…
Geçmişten günümüze uzun yıllardır bu
işi yapan bir yayınevi olarak, en çok satan eseriniz ve yazarı kim dersek?
Kitabı en çok satılan yani…
Buna cevap
olarak tereddütsüz; Peyami Safa ve onun "Fatih-Harbiye” isimli kitabı
diyebilirim.
Ötüken’den kitapları çıkan, bilindik üç-beş
ünlü yazarın ismini rica etsek?
50 yıllık bir müessese. Dile kolay. Bu
kadar yıl yayıncılık alanında faaliyette bulunan iki ya da üç firma vardır. Bu
sebeple birçok yazarın kitaplarını yayınlamışız bu dönem içinde. Üç-beş isimle
sınırlandırmak zor olacak benim için ama hepsini de sıralayamayız tabiî.
Örnekleme usulü halen yayın listemizde olan ve ilk akla gelenlerden birkaç
örnek verelim o halde; Peyami Safa, Tarık Buğra, Cengiz Aytmatov, Cengiz Dağcı,
Erol Güngör, Osman Turan, Yılmaz Öztuna, Ziya Nur Aksun, Hüseyin Nihal Atsız,
Arif Nihat Asya, Abbas Sayar’ın yanı sıra aynı zamanda ortağımız da olan Mehmed
Niyazi ve Nevzat Kösoğlu… Ayrıca; Cemil Meriç, Fuat Köprülü, Aldülhak Şinasi
gibi dönemin önemli aydınlarının da yayıncısı olduk. Bunların yanı sıra
İskender Pala, Beşir Ayvazoğlu gibi önemli yazarlarımızın da uzun yıllar
kitaplarını yayınladık.
Bir
şey duymuştum kitap kapak tasarımlarınızı kitap basılmadan hiç kimse göremiyormuş
galiba, doğru mu bu?
Evet… İstisnalar hariç genellikle kapak
tasarımlarımızı dahi yazarlarla paylaşmıyoruz ve kitap basıldıktan sonra
görüyorlar. Hemen hemen bütün yazarlarımızla münasebetimiz böyledir.
Kamuoyunda çok belirgin olmasa da şöyle
bir algı var sanki; "Ötüken sağ tandanslı ve muhafazakar çevrelerin kitaplarını
basıp, yayınlıyor”. Bu doğru bir algı mı?
İsmimiz
Ötüken. Yayınlamış olduğumuz eserler de ortada. Böyle bilinmesi çok doğal değil
mi? Biz, Türk milletini oluşturan ortak değerlerde ne varsa bunların hepsine
sahip çıkan ve bu değerlerin hepsinin Türk kültürünün bir parçası olarak
korunması gerektiğini düşünen bir yayıneviyiz. Yayınladığımız eserlere
baktığınız zaman da bunu görebilirsiniz. Sadece edebiyat değil, tarih, musiki,
akademik, tasavvuf kitaplarımızda da hep bu hassasiyetimizi görebilirsiniz. Sol
ya da sağ görüşlü olması önemli değil. Önemli olan Türk milletine faydalı bir
şeyler söylemesi eserin. Ortak değerlerimize hakaret etmemesi, bizi biz yapan
kültürümüzden bir parça olması önemli. Zamanında sol görüşlü olarak bilinen Cemil
Meriç’in eserlerini hiçbir yayınevi yayınlamazken biz yayınladık.
Cemil Meriç kitabını bize bastırdı diye…
Evet… Hatta bildiğim kadarıyla bu yüzden merhum
Cemil Meriç o vakitler bazı laflarda duymuş yakın çevresinden?
Bu doğru… O dönem Cemil Meriç bir
beyanatında arkadaşlarına sitem eder; "kitaplarım Ötüken’den çıktığı için
hiçbir arkadaşım eserlerimi almıyor” diye. Tam burada yeri gelmişken , 45
yıllık emektar, kendi ifadesiyle
imtiyazlı genel yayın yönetmenimiz Erol
Kılınç’ın bir sözünü burada ifade etmem sanırım çok yerinde olacak, Erol Bey;
"Bizim en sivri yerimiz ismimiz, onun dışında hiçbir sivriliğimiz yoktur” der…
Bu arada, artık marka bir yayınevi
Ötüken… Hal böyle olunca tahmin ediyorum bazı prensipler iyice oturmuş olmalı… Var
mı, belli başlı böyle prensipleriniz?
Yayınlarımızda takip ettiğimiz temel
gayemiz Türk tarihine, Türk kültürüne, Türk edebî birikimlerine, milletimizin
yaşayış ve dünya görüşünü ileriye taşıyacak türden her türlü ilim, fikir ve
sanat eserlerini yayınlayarak bu konulara rağbeti artırmak ve daha iyilerinin
yazılmasına vesile olmaya çalışmak olduğunu göreceksiniz. Bunu yapabilmek için
de, yıllardır taviz vermediğimiz bazı kriterlerimiz olduğu doğru. Ancak şunu
belirtmek isterim ki her müessese gibi, Ötüken Neşriyat da yalnızca bir ilkenin
değil, bir ilkeler manzumesinin takipçisidir. Şöyle ki, temel gayemiz Türk
kültür ve fikir hayatının köklerine bağlılığımızı korumak olduğu gibi, bu
bağlılığa halel getirecek türde eserleri yayınlamamak da yayın ilkelerimiz
arasındadır. Yani, Ötüken Neşriyat tarafından yayınlanacak bir eserde Türk
milletine ve mukaddeslerimize doğrudan veya dolaylı yollardan hakaret
edilmesine, aşağılanmasına yahut hakir görülmesine müsaade etmemiz beklenemez.
Bunun haricinde, yayınlayacağımız eserlerin milletimizin toplumsal düzenini ve
yüzyıllarca yıllık ilişkilerinin mahsulü olan dayanışmasını zedeleyecek
eserleri de kapsam dışında bırakıyoruz.
Yazarın aldığı telif ve kitap satışı …
Evet,
yayınevi-yazar…. Birbirleriyle epeyce ilişkili sözcükler, o vakit
yazarlarınızla ilgili de birkaç soru sarayım size… Yazarlar biliyorsunuz diğer
insanlara göre biraz farklı ve aykırı insanlar, kitap basım aşamasında onlarla
herhangi bir sıkıntı yaşıyor musunuz, olursa ne tür sıkıntılarınız oluyor,
şayet olursa?
Evet, sıradan değiller tabii ki… Empati
yapmak gerekiyor. Yıllarca emek harcayarak, büyük zorluklarla ortaya çıkartmış
olduğunuz bir eseri yayınlanması için birine emanet ediyorsunuz. Siz olsanız
evladınız gibi olmuş bu eserin mümkün olan en güzel şekilde okuyucu ile
buluşması için titizlenmez misiniz? Biz de her zaman bu titizlikle
okuyucularımıza yazarlarımızın eserlerini sunmak için çaba sarf ediyoruz.
Sıkıntılar oluyor tabiî ki ama bunlar eserin kitaplaşması serüvenindeki doğal
sancılar.
Biz kurumsallaşmış bir yapıya sahip
olduğumuz için yazarlarımızla aramızda çok ciddi fikir ayrılıkları oluşmuyor.
Kitabın yayınlanması sürecindeki her aşama standarttır ve bu standartlar
çerçevesinde hareket ederiz. Her kitap için ayrı ayrı tashih, okuma, iç
mizanpaj, kapak tasarımı, kağıt seçimi gibi birçok hususu göz önünde
bulundurarak yayınlarımızı planlıyoruz.
Haliyle yayınevi-yazar ilişkisi
çerçevesinde yazarlar yayınevinize gelip-gidiyorlar muhakkak… Onlarla
görüşürken rahat olabiliyor musunuz? Neler hissediyorsunuz?
Açıkçası biz
yazarlarımızın yayınevimize gelmesinden çok memnunuz ve onların da memnun
kalması için elimizden gelen her şeyi yaptığımızı samimiyetle ifade edebilirim.
Ötüken Neşriyat bizim yalnızca çalışma ortamımız değil, aynı zamanda doğal
hayat alanımız. Burada tam bir aile ortamımız var. Bütün çalışanlarımızı da
yazarlarımızı da ailemizin bir ferdi olarak görüyoruz. Dolayısıyla yayınevinde
kendimizi her zaman rahat hissetmişizdir ve aynı hissin yazarlarımız tarafından
da paylaşıldığını görmek bizi ziyadesiyle memnun ediyor.
Sizi bulmuşken bir de yazarların şu
telif meselesi hakkında birşeyler sorayım… Yazarlar genelde şikâyetçiler, az
telif ödemesi aldıkları için… Genelde dağıtımcı ve yayınevleri para kazanıyor, bize tabiri caizse "tavşanın suyunun suyu
kalıyor” diyorlar. Yazarların bu bakış açısı hakkında bir yayınevi sahibi ve
yöneticisi olarak ne düşünüyorsunuz?
Maalesef… Kısmen
doğru. Çok az yazar emeklerinin karşılığını alabiliyor. Bir kısmı ise
emeklerinin karşılığından fazlasını alıyor. Bu aslında beklentilerle doğru
orantılı. Bir yazarın aldığı telif, kitabının satışı ile doğru orantılıdır. Ne
kadar fazla satarsa o kadar fazla telif geliri elde eder yazar. Yani okur,
yazarın kitabına ne kadar rağbet ederse yazar da o kadar kazanıyor.
Yayınevlerinin çok büyük paralar kazandığını görüşü ise yanlış. Yayınevleri
tabiî ki faaliyetleri devam ettirebilmeleri için para kazanmak zorunda. Bunun
yanında bütün riskler de yayıncının üzerinde. Ne kadar satacağını tahmin edemeyeceğiniz
bir eseri büyük emekler sarf ederek hazırlıyorsunuz ve okuyucuya sunuyorsunuz. Telif
ödemesini ise yazara ya peşinen ya da kitap yayınlandıktan belli bir süre sonra
satsa da satmasa da ödüyorsunuz. Kitap elinizde kaldığı zaman tamamen yayıncısına
zarar. Depo stok maliyeti, telif maliyeti, kağıt maliyeti, baskı maliyeti vs.
gibi bütün maliyetlere katlanmış oluyorsunuz. Kitap satarsa tabiî ki yayıncı
para kazanıyor. Ama satmadığı zaman da bütün zararı yayıncı karşılıyor. Bu
riskleri de bilerek teşhis koymak gerekiyor. Dağıtımcılar ise aslında bir
aracı. Yayınevinden alıp, piyasa şartlarına göre %10 civarında bir kâr elde
ederek kitapçılara ulaştırıyorlar eserleri. Bu konuda herkes şikayetçi tabiî.
Sonuç olarak okur sayısı ne kadar artarsa bu tarz şikayetler ve görüşler o
nispette ortadan kalkacaktır. Okur sayısını arttırmak için de iyi bir eğitim
sistemi şart.
Film de rol alan
oyunculara hayran kaldım…
Yakın bir zaman önce merhum
Cengiz DAĞCI’nın sizden çıkan bir eseri senaryolaştırılıp beyaz perdeye
aktarıldı. "KIRIMLI" Filmi... Ve bu günlerde hala vizyonda… Filmi seyrettiniz mi, nasıldı?
Kitaplardan
uyarlama olan filmlerden %100 kitabın aynısını beklemek yanlış bir beklenti
olur. Sinema bambaşka bir sanat dalı ve kitapta anlatılan konunun, sinemada
ortalama 90 ila 120 dakika arasında anlatılması beklenir. Bunu anlatırken de
seyirci sıkılmamalı ve görsel olarak da tatmin olmalı. Bu çerçeve de
değerlendirme yapacak olursam; "Kırımlı” filmini izlerken ben hiç sıkılmadım.
Görsel olarak da oldukça tatmin ediciydi. Film de rol alan oyunculara hayran
kaldım. Özellikle çekim teknikleri açısından çok çok güzel bir film izledim...
Peki, film haline getirilirken o
süreçte neler hissettiniz…Öyle ya; "Ötüken” yayınlarının bir eseri ilk kez beyaz perdeye aktarıldı…
Gurur duydum.
Fakat bu gurur bir kitabımızın filmini izlediğim için değil, Cengiz Dağcı’nın
bu muhteşem eserlerinin filmini izlediğim içindi. Kırım bizim içimizde her
zaman sızısını duyduğumuz bir yara. Orası bizim vatanımız, tıpkı Kerkük gibi,
Musul gibi... Bu yaralarımız da hiçbir zaman kapanmayacak. Cengiz Dağcı’nın
Kırım ile ilgili yazmış olduğu her biri birbirinden güzel kitaplarından
ikisinin senaryolaştırılarak sadece Türkiye değil, dünya vizyonuna da çıkıyor
olması bu gururu yaşattı açıkçası hem bana hem de yayınevimize. Umuyorum ki, bu
film Uluslararası Sinema Festivallerde katılacak ve hakettiği değeri görecek.
Yayımladığınız kitaplar arasında
yabancı çeviriler de var. İlgi açısından bakıp, bir kıyas yapacak olursanız; yabancı
çeviri eserler mi yoksa yerli eserler mi daha rağbet görüyor…
Aslında bu
sorunun net bir cevabı yok, zira çeviri eser ya da yazarı çok tanınıyorsa
mesela klasiklerde olduğu gibi, bunlar yerli eserler karşısında tanınırlığın
getirdiği bazı avantajlara sahipler. Ancak biz her zaman yerli yayınların
desteklenmesi gerektiğini düşünen bir yayınevi olarak Türk yazarlarımızın
eserlerinin okuyucuyla buluşması için ciddi gayret sarf ediyoruz. Bunun
dışında, klasiklerde olduğu gibi, yerli yazarlarımızdan da bilinirliği yüksek
olan yazarların kitapları her zaman çeviri eserlere kıyasla daha fazla rağbet
görüyor.
Bazen duyuyorum işte bazı yayınevleri
yazarlarına 1000 tane kitap bastığını söylüyor ardından da bandrol almaya
gittiklerinde 5000 adetlik bandrol alıyorlarmış. Ve aradaki 4000 kitabı ve
telifini yazardan kaçırdıkları gibi bir iddia var. Bir yayıncı olarak bu tür
iddiaların doğruluğu konusunda ya da olabilirliği konusundaki düşüncenizi
alabilir miyim?
Böyle
söylentileri sürekli duyuyoruz. Böyle bir duruma şahit olmuşluğum yok. O yüzden
net bir şey söylemem doğru olmaz. Daha çok tercüme eserler ile ilgili
dedikoduları duyuyoruz. Aslında bu çok rahat bir şekilde denetlenecek bir şey.
Şüphesi olan yazarlar ya da telif sahipleri Kültür Bakanlığı’na başvurarak
eserleri için kaç adet bandrol alındığını, hangi tarihte kaç adet satıldığını
yazılı başvuru yaparak öğrenebilirler. Ya da herhangi bir kitapçıda kendi
eserlerini bulup üzerindeki bandrol numarasını not ederek yine Kültür
Bakanlığı’nın ilgili birimine yazılı dilekçe ile o kitabın üzerindeki bandrolün
gerçekten o eser için mi alındığını, kaç adet alındığını sorgulamaları mümkün.
Bu tarz şüpheleri olanlar lütfen üzerine gitsinler ve mahkemeler yoluyla
haklarını arasınlar ki dürüst çalışan yayınevleri de zan altında kalmasın.
Nihal Atsız; "Yahu
çocuklar, siz bana fazla para vermişsiniz!”
İlginç bir kitap basım hikayeniz var
mı, ya da kitap basımı aşamalarında yaşadığınız ilginç bir anı. Yazarıyla
yaşadığınız bir olay da veya anı da olabilir.
Hüseyin Nihal
Atsız ile vakti zamanında yaşanan bir hadiseyi anlatmıştı babam. Atsız’ın bir
eserini yayınlamak üzereler. Atsız beye eserin 3.000 adet basılacağını ve ne
kadar telif bedeli ödeneceğini bildiriyorlar. Tabi kitap basılıyor, telif
bedeli de Atsız beye teslim ediliyor. Ertesi gün yayınevini açmak üzere
geldiklerinde bir de bakıyorlar ki Nihal Atsız kapıda bekliyor! "Hayırdır
üstad, bir problem mi var vs.” derken, Atsız bey "Yahu çocuklar, bütün akşam
içim içimi yeni çok huzursuz oldum. Siz bana fazla para vermişsiniz.” diyor.
Olay tabi sonradan anlaşılıyor. 3.000 adet basılması kararlaştırılan kitabın
daha sonra 5.000 adet basılmasına karar verilmiş ve bu da Nihal Atsız’a
bildirilmiş ve kitap basıldıktan sonra da 5.000 adetlik telif bedeli üstada verilmiş.
Tabi Atsız bey ikinci görüşmesi unutmuş ve hafızasında kitabın 3.000 adet
basılacağı kaldığı için, zarftan çıkan paranın ise bu adetlik telif bedelinin
üzerinde olduğunu görünce sabah ilk işi Maltepe’deki evinden kalkıp
Cağaloğlu’ndaki yayınevinin bürosunun kapısına dikilmek olmuş.
Yeni dönemde
de ise başımızdan geçen başka bir hadiseyi anlatayım. Bu sefer yazar ismi
vermeyelim. Yazarımızın birinin yeni kitabını basıyoruz, hatta basmışız ve
matbaadan gelmiş. Ancak son anda bu kitabın, yazarın başka bir isimle vakti
zamanında bastırmış olduğu başka bir kitapla aynı olduğunu fark ettik. Haliyle
bunu fark ettikten sonra yeni kitabı okuyucuya sunamazdık. Hepsi matbaadan
geldiği gibi depomuzda duruyor hala.
Bastığınız kitaptan dolayı hiç
mahkemelik oldunuz mu ya da, ceza aldınız mı. Ötüken olarak sizi bağlayıcı bir
unsur oldu mu hukuki açıdan… Hani yazarını etkiler ama bir dönem gördük basan
yayınevleri de cezalandırıldı… Öyle bir durum yani. Şahsi değil de…
Sizin
bahsetmiş olduğunuz gibi bir durumla hiç karşılaşmadık. Harıl harıl kitapların
toplatıldığı o dönemleri siz benden daha iyi bilirsiniz. O dönemde bile hiçbir
kitabımız ya da yazarımız ile ilgili mahkemelik bir durum söz konusu olmadı.
Tabi ki bazı anlaşmazlıkların ve telif problemlerinin çözümü aşamasında
davalarımız oldu. Bunların bir kısmı basına da yansımıştı. Fakat bunlar yayın
piyasasında normal karşılanması gereken şeyler. Basında da yer bulduğu için
söylüyorum, şu an Peyami Safa kitaplarından dolayı başka bir yayınevi ile
mahkemeliğiz. Zamanında reddi mirasta bulunmuş bir varisle yaptıkları
sözleşmeye dayanarak bizim neredeyse yarım asra yaklaşan Peyami Safa
kitaplarını basma serüvenimiz sekteye uğratılmaya çalışıldı. Bununla birlikte
hukukî süreç henüz tamamlanmadığı için daha fazla ayrıntı vermenin doğru
olmadığı kanaatindeyim.
Yangın’da hemen hemen
herşey…
Şimdiye kadar kaç kitap bastı Ötüken,
kuruluşundan bu yana….
1.100’ü
aştık. 50 yıllık bir süre için 1.100 kitap size ve okurlara az gelebilir fakat
bunun da bir sebebi var tabi. İlk yıllar tabi ki maddi imkansızlıklar sebebiyle
çok fazla kitap çıkartılmıyor fakat Ötüken’i esas etkileyen ve bu kadar yılda
yayın sayısının çok daha fazla olmasının önüne geçen şey bu değil. 1970’li
yıllarda şimdi olduğu gibi yayıncıların en büyük problemi yine dağıtım. O
dönemde geniş çaplı kitap dağıtımı yapan sadece bir firma var. Fakat bu firma
öyle her yayınevinin kitabını dağıtmıyor. Ambargo uyguluyor. Sebebini tahmin
edebilirsiniz. Ötüken de o dönemde kitaplarını dağıtmakta oldukça zorlanıyor
tabi. Birkaç yayınevi ile birlikte 1978 yılında ANDA dağıtımı kuruyorlar. Çok
güzel bir organizasyon ile kısa zamanda Türkiye’nin en ücra köşesine kitapları
çok kısa bir sürede ulaştıran bir yapı ortaya çıkıyor. O kadar başarılı oluyor
ki ANDA dağıtım birçok yayınevinin tek dağıtımı tabi ki Ötüken’in de... Ötüken,
baskısını yaptığı bütün kitapları olduğu gibi ANDA’nın deposuna indiriyor. Dağıtım
problemi çözülünce kitap tirajları artıyor tabi. Yayıncılık faaliyetleri hız
kazanıyor. Bu maalesef çok uzun sürmüyor. 1984 yılında ANDA’nın deposunda çıkan
bir yangın Ötüken’in bütün kitaplarını yok ediyor. Aslında büyüklerimizin
anlattığına göre yangından ziyade itfaiyenin yangını söndürmek üzere sıktığı su
kitapların tamamını hamur haline getiriyor. Söylenilene göre 40 kamyon kağıt
hamuru çıkmış depodan. İşte böyle bir felaket sonucunda Ötüken’in sadece
kitapları değil hemen hemen herşeyi sıfırlanıyor. Çok uzun bir süre yayın
yapamaz hale geliyor. O dönemde hazırlıklarını tamamlamak üzere oldukları Yeni
Türkiye Ansiklopedisi’nin çalışmalarına hız veriyorlar. 12 ciltlik ve tamamı
telif olan bir ansiklopedi bu. Yangından sonra sıfıra inen yayın sayısı şuanda
1.100’ü aşmış durumda yani.
Çok satanlar tamamen medya ve reklam gücü ile okurun adeta
gözüne sokulan kitaplar!
Ötüken’in kitapları genel olarak her
yayınevinde bulunmuyor bildiğim kadarıyla, özel bir ağ mı var dağıtım
konusunda. Daha ulaşılır olabilse hem yayınevi hem de okuyucu açısından daha
iyi olmaz mı?
Dağıtım
konusunda şikayetçi olmayan yayınevi yok gibidir. Maalesef uzun zaman önce
başlayan ve tesirleri halen daha devam eden fakat yavaş yavaş da etkisini
yitirmeye başlayan görüş farklılıkları sebebiyle kimi dağıtım ve satış
kanalları kimi yayınevlerinin eserlerini, ne kadar nitelikli olursa olsun, göz
ardı edebiliyor. Söylediğim gibi yavaş yavaş bunlar ortadan kalkıyor. Esas
eksiklik ise bize yurtdışında gördüğümüz ve hayranlıkla seyre daldığımız
büyüklükte ve çapta kitabevlerinin bulunmayışı. Alanlar kısıtlı olduğu için de
sadece çok satan kitaplar vitrinlerde ve raflarda yerini bulabiliyor. Çok
satanlar ise tamamen medya ve reklam gücü kullanılarak okurun adeta gözüne
sokulan kitaplar oluyor. Fakat yıllar içerisinde o çok satan diye
nitelendirilen eserlerin baskı adetlerini zaman zaman ikiye, üçe katlayan
eserlerimiz vardır. Biz sürekli satan, değerini hiçbir zaman yitirmeyecek
eserlerin peşindeyiz.
Peki, dağıtım ve satış problemini çözme
konusunda bir öneriniz var mı?
Ben bu konuda
ki fikrimi size açayım... Dağıtım ve satış problemini çözmenin en rahat çözümü,
kitapçılar belki bize biraz kızabilir ama, internet satış siteleridir. Tabiî bu
siteler hiçbir zaman kitapçıda dolaşıp, kitap kokusunu içinize çeke çeke
raflara göz gezdirip okuyacağınız kitabı seçmenin hazzını veremez.
Teşekkür ediyorum Ertuğrul Bey,
umuyorum ki okuyucularımızın keyifle okuyacağı bir söyleşi yaptık.
Bence de öyle
oldu. Çünkü bu güne değin bu kadar ayrıntılı söyleşiyi Ötüken hiç vermedi.
Hatta hatta bir yerde sanıyorum kısa birkaç soruya görüş bildirdik. Tılsımı
bozduk sizinle.)) Bende ilgi ve alakanıza teşekkür ediyorum.
]]>
Özlem Ertan ilk romanı "Âşık Kadınlar Denizhanesi”nde, boğazın serin sularını farklı bir dünyaya akıtıyor. Her biri, bir başka aşkın acısını çeken sayısız kadın yaşıyor bu farklı dünyada.