Ermenistan basınındaki haberlere göre, Erivan'daki Aziz Anna Kilisesi'nde düzenlenen ayine katılan Paşinyan'a yaklaşan 2 kişi saldırı girişiminde bulundu.

Saldırı, korumaların müdahalesiyle engellenirken, şüpheliler gözaltına alındı.

Ermenistan İçişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, söz konusu kişilerin, "holiganlık ve kamu görevlisinin yasal hizmet ile siyasi faaliyetlerine müdahale" şüphesiyle gözaltına alındığı kaydedildi.

Protestoculardan biri başkent Tiflis sokaklarında kendisinin bulunduğu kalabalığa sıkılan tazyikli suyla ilgili, "Yaktığını hissedebiliyordunuz" dedi. Bu hissin hemen geçmediğini söyledi.

Gürcistan hükümetinin Avrupa Birliği'ne (AB) katılım sürecini askıya almasını protesto edenler, haftalarca süren nefes darlığı, öksürük ve kusma gibi başka semptomlardan da şikayetçi.

Protestoculardan Gela Khasaia, kendisine sıkılan sudan cildinin yandığını söyledi.

BBC Dünya Servisi, kimyasal silah uzmanları, Gürcistan çevik kuvvet polisindeki muhbirler ve doktorlarla yaptığı görüşmelerde, Fransız ordusunun "camite" adını verdiği bir maddenin kullanıldığına dair kanıtlar buldu.

Gürcü yetkililer, soruşturma bulgularımızın "saçma" olduğunu ve polisin "acımasız suçluların yasadışı eylemlerine" yasal olarak karşılık verdiğini söyledi.

Camite, Birinci Dünya Savaşı sırasında Fransa tarafından Almanya'ya karşı konuşlandırıldı.

Daha sonraki kullanımına dair çok az belge var, ancak uzun süreli etkileri konusundaki endişeler nedeniyle 1930'larda bir noktada tedavülden kaldırıldığına inanılıyor.

Bunun yerine genellikle "göz yaşartıcı gaz" olarak bilinen CS gazı kullanıldı.

28 Kasım 2024'te başlayan protestoların ilk haftasında Tiflis'teki Gürcistan parlamentosu dışında toplananlar arasında Konstantine Chakhunashvili de vardı.

Göstericiler, iktidar partisinin AB üyelik müzakerelerini askıya alma açıklamasına tepki gösterdi.

AB üyeliği hedefi Gürcistan anayasasında yer alıyor.

Dr. Konstantine Chakhunashvili, kendisi de tazyikli sudan olumsuz etkilendikten sonra protestocuların semptomları üzerine bir çalışma yürüttü

Gürcistan polisi, tazyikli su, biber gazı ve CS gazı dahil olmak üzere çeşitli önlemlerle karşılık verdi.

Tazyikli suyla vurulanlar arasında gösterilerin birçoğuna katılan çocuk doktoru Dr. Chakhunashvili de vardı ve cildinin günlerce yandığını hissettiğini, bu hissin yıkanarak giderilemediğini söyledi.

Hatta "yıkamaya çalıştığımda daha da kötüleşti" dedi.

Dr. Chakhunashvili, başkalarının da benzer etkiler yaşayıp yaşamadığını öğrenmek istiyordu.

Bunun üzerine sosyal medya üzerinden, gösterilerin ilk haftasında kalabalık kontrol önlemlerinden etkilenen kişilere bir anket doldurmaları çağrısında bulundu.

Yaklaşık 350 kişi iletişime geçti ve neredeyse yarısı 30 günden uzun süredir bir veya daha fazla yan etki yaşadıklarını söyledi.

Uzun vadede görülen belirtiler baş ağrısından yorgunluğa, öksürüğe, nefes darlığına ve kusmaya kadar uzanıyordu.

Çalışması o zamandan beri hakem değerlendirmesinden geçti ve uluslararası bir dergi olan Toxicology Reports tarafından yayımlanmak üzere kabul edildi.

Dr. Chakhunashvili tarafından incelenen kişilerden 69'u aynı zamanda kendisi tarafından muayene edildi ve kalpteki elektrik sinyallerinde "anlamlı derecede daha yüksek oranda anormallik" olduğu bulundu.

Dr. Chakhunashvili'nin raporu, yerel gazetecilerin, doktorların ve insan hakları örgütlerinin vardığı sonucu tekrarlıyor: Suya kimyasal madde katılmış olmalı.

Hükümetten, kullanılan malzemenin tespitini talep ettiler ancak İçişleri Bakanlığı bunu reddetti.

Gürcistan çevik kuvvet polisinin resmi adı olan Özel Görevler Departmanı ile bağlantılı birkaç üst düzey muhbir, BBC'nin bu kimyasalın muhtemel kimliğini belirlemesine yardımcı oldu.

Bölümün eski silah şefi Lasha Shergelashvili, bunun 2009 yılında tazyikli suda kullanılmak üzere test edilmesi istenen bileşikle aynı olduğuna inanıyor.

Lasha Shergelashvili, Gürcistan çevik kuvvetinin silah biriminden sorumluydu ve tazyikli su için planlanan yeni bir kimyasalın test sonuçlarından endişe duyduğunu söylüyor

Ürünün etkilerinin daha önce deneyimlediği hiçbir şeye benzemediğini söylüyor.

Sprey sıkılan yere yakın durduğunda nefes almakta zorluk çekiyordu ve kendisi ve test eden 15-20 meslektaşı da yıkamayla kolay kolay çıkaramıyordu.

"[Normal] göz yaşartıcı gazda olduğu gibi, etkisinin geçmediğini fark ettik. Yüzümüzü suyla, ardından önceden hazırlanmış özel bir karbonat ve su solüsyonuyla yıkadığımız halde, hâlâ rahatça nefes alamıyorduk."

Shergelashvili, yaptığı testler sonucunda kimyasalın kullanılmamasını önerdiğini söyledi.

Ancak tazyikli su sıkan araçların yine de bu maddeyle dolu olduğunu ve en azından 2022'ye kadar, yani işinden ayrılıp ülkeyi terk edene kadar durumun böyle kaldığını söylüyor.

Ukrayna'daki yeni evinden BBC'ye konuşan yetkili, geçen yıl protestoların görüntülerini izlediğinde, göstericilerin aynı kimyasala maruz bırakıldığından hemen şüphelendiğini söyledi.

Halen görevde olan ve irtibat halinde olduğu meslektaşlarının da kendisine bu durumu ilettiğini ekliyor.

BBC, Shergelashvili'nin görev yaptığı sırada su araçlarına yüklenen şeyin, Kasım-Aralık 2024 protestoları sırasında kullanılan bileşikle aynı olduğunu doğrulayan eski bir üst düzey polis memuruyla görüştü.

Shergelashvili'ye test ettiği ürünün sadece CS gazı olup olmadığı sorulduğunda, ki bu gaz gözleri, cildi ve solunum sistemini geçici olarak tahriş eder, diğerinin çok daha güçlü göründüğünü söyledi.

"Bir örnek veremiyorum veya başka bir şeyle karşılaştıramıyorum" diyen uzman, bunun geleneksel toplumsal olayları kontrol araçlarından "muhtemelen 10 kat" daha güçlü olduğunu ekledi.

"Mesela bu kimyasalı yere döktüğünüzde, suyla yıkasanız bile, iki-üç gün o bölgede kalamazsınız."

Shergelashvili, kendisinden test edilmesi istenen kimyasalın adını bilmiyor.

Ancak BBC, Özel Görevler Dairesi'nin Aralık 2019 tarihli envanterinin bir kopyasını elde etmeyi başardı.

İçerisinde ismi belirtilmeyen iki kimyasal madde bulunduğunu keşfettik.

Bunlar basitçe "Kimyasal sıvı UN1710" ve "Kimyasal toz UN3439" olarak listelenmişti ve bunların nasıl karıştırılacağına dair talimatlar da verilmişti.

Bu envanterin gerçek olup olmadığını kontrol etmek istedik, bu yüzden onu çevik kuvvet polisinden eski bir üst düzey polis memuruna gösterdik ve o da envanterin gerçek gibi göründüğünü doğruladı. Su araçlarına muhtemelen isimsiz iki kimyasalın eklendiğini tespit etti.

Bir sonraki adımımız bu kimyasalların ne olduğunu bulmaktı.

UN1710'u tanımlamak kolaydı çünkü bu, diğer kimyasalların suda çözünmesini sağlayan bir çözücü olan trikloroetilenin (TCE) kodudur.

Daha sonra hangi kimyasalın çözülmesine yardımcı olduğunu bulmamız gerekiyordu.

UN3439'un tanımlanması çok daha zordu çünkü bu, hepsi tehlikeli olan çok çeşitli endüstriyel kimyasalları kapsayan bir şemsiye koddu.

Bunlardan toplumsal olayları kontrol maddesi olarak kullanıldığını bulduğumuz tek madde, itilaf devletleri tarafından 1. Dünya Savaşı'nda kullanılmak üzere geliştirilen, camite olarak da bilinen bromobenzil siyanür.

Dünyanın önde gelen toksikoloji ve kimyasal silah uzmanlarından Christopher Holstege'den, kanıtlarımızın kullanılan muhtemel etkenin camite olduğunu gösterip göstermediğini değerlendirmesini istedik.

Geçtiğimiz yılın Kasım ayında Gürcistan parlamentosunun dışında büyük kalabalıklar vardı

Dr. Chakhunashvili'nin araştırmasının sonuçlarına, mağdur ifadelerine, çevik kuvvet polisinin envanterine ve Shergelashvili'nin kimyasal testlere ilişkin anlatımına dayanarak, durumun böyle olduğuna inandığını söyledi.

"Mevcut kanıtlara dayanarak... Hem maruz kalanların hem de diğer tanıkların bildirdiği klinik bulgular bromobenzil siyanür ile tutarlıdır."

Belirtilerin, geçen yıl Gürcistan çevik kuvvet polisi tarafından da kullanılan CS gazı gibi daha geleneksel kalabalık kontrol önlemlerinden kaynaklanma olasılığını dışarıda bıraktı.

"Klinik etkilerin kalıcılığı... CS gibi kalabalığı dağıtmak için kullanılan tipik araçlarla tutarlı değil" dedi.

"Camite'nin modern toplumda kullanıldığını hiç görmedim. Camite belirgin şekilde tahriş edicidir ve tahrişi kalıcıdır."

Caydırıcı etkisi olacağı için kullanılmış olabileceğini tahmin ediyor.

"İnsanları uzun süre uzak tutardı. Kendilerini arındıramazlardı. Hastaneye gitmek zorunda kalırlardı. Bölgeyi terk etmek zorunda kalırlardı. Eğer durum gerçekten böyleyse - yani bu kimyasal geri getirilmişse - bu aslında son derece tehlikelidir."

Camite, 1. Dünya Savaşı sonrasında Amerikan polisi tarafından kısa bir süre isyan kontrol maddesi olarak kullanıldı ancak CS gazı gibi daha güvenli seçenekler icat edildikten sonra bırakıldı.

Uluslararası hukuka göre, polis güçlerinin kalabalıkları kontrol altına almak için kimyasal maddeler kullanmasına, bunların orantılı olması ve kısa vadeli etkilere sahip olması koşuluyla izin verilmektedir.

BBC'nin görüşlerine başvurduğu silah uzmanlarına göre, polisin kullanımına sunulan daha güvenli ve geleneksel isyan kontrol araçları göz önüne alındığında, eski ve daha etkili bir araç kimyasal silah olarak sınıflandırılabilir.

Birleşmiş Millerler (BM) İşkence Özel Raportörü Alice Edwards, bulgularımızın endişe verici olduğunu söyledi.

Edwards daha önce protestolar sırasında polis şiddeti ve işkence iddialarıyla ilgili olarak Gürcistan hükümetine mektup yazmıştı.

Alice Edwards: 'Halklar asla deneylere tabi tutulmamalı.'

Su araçlarında kimyasal madde kullanımına ilişkin katı bir düzenlemenin olmaması, ele alınmasını istediği bir sorun: "Bu durum beni [bu uygulamayı] deneysel bir silah olarak görmeye yöneltiyor. Ve halklar asla deneylere tabi tutulmamalı. Bu, insan hakları yasalarının kesinlikle ihlalidir."

Uluslararası hukuk uyarınca, bir isyan kontrol tedbirinin herhangi bir etkisinin geçici olması gerektiğini ve açıklanan semptomların "geçici ve kabul edilebilir sayılabilecek sınırların ötesinde" olduğunu vurguladı.

Bu nedenle, işkence veya diğer kötü muamele kapsamı da dahil olmak üzere tüm bu vakaların araştırılması gerektiğini belirtti.

Gürcistan yetkilileri bulgularımızı "son derece anlamsız" ve "saçma" olarak nitelendirdi.

Kolluk kuvvetlerinin "vahşi suçluların yasadışı eylemlerine" yanıt verirken "yasa ve anayasa sınırları içinde" hareket ettiği belirtildi.

Tiflis'teki Rustaveli Caddesi'ndeki protestolar, hükümetin para cezalarını ve hapis cezalarını artırmasıyla boyut olarak azaldı, ancak sıklığı aynı kaldı.

Geçtiğimiz yıl boyunca neredeyse her gece göstericiler, seçimlere hile karıştırmakla, Rus çıkarlarını desteklemekle ve sivil topluma karşı giderek daha sert yasalar çıkarmakla suçladıkları hükümetin istifasını talep ettiler.

İktidardaki Gürcü Hayali Partisi, hükümetin veya partinin onursal başkanı Bidzina Ivanishvili'nin Rusya yanlısı olduğu veya Rus çıkarlarını gözettiği iddialarını reddetti.

BBC'ye konuşan kurum, son bir yılda yapılan yasal değişikliklerin "kamu refahı"nın en iyi çıkarlarına hizmet ettiğini söyledi.

Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.

Gürcistan'daki 2025 Tiflis İpek Yolu Forumu'nda konuşan Paşinyan "hem siyasi açıdan hem de teknik olarak hazırız" dedi.

Başbakan Paşinyan bu yolun Margara–Yeghvard–Sisian–Goris rotasını izleyeceğini söyledi.

Yolun hazır olduğu açıklansa da Türkiye'nin Ermenistan'la sınır kapıları 1993'ten beri kapalı.

İki ülke arasındaki normalleşme müzakerelerine değinen Paşinyan, Türkiye ile görüşmelerin olumlu seyrettiğini ve "yakın gelecekte" kapıların açılabileceğini söyledi.

Azerbaycan'ın Ermenistan'dan en büyük transit talebi ise Nahçıvan ile kara bağlantısını sağlayacak Zengezur Koridoru'nun açılması.

Paşinyan 22 Ekim'deki konuşmasında Nahçıvan-Azerbaycan arasında transit bir yol açılması için siyasi açıdan hazır olduklarını ancak teknik eksiklikler olduğunu söyledi.

Ermenistan başbakanı bu eksikliklerin iki-üç yıl içinde çözüleceğini düşündüğünü ekledi.

Projenin demiryolu ve karayolu bağlantılarının yanısıra enerji hatları da içerebileceğini ekledi.

Aliyev'e teşekkür

Paşinyan'ın açıkladığı bir diğer önemli gelişme ise Azerbaycan'ın Ermenistan'a transit kargo taşımacılığına izin vermesiydi.

"Birkaç önce hayal bile edemeyeceğimiz bir şekilde artık Kazak tahılları Azerbaycan üzerinden ülkemize taşınıyor" diyen Paşinyan, bunun için Azerbaycan lideri İlham Aliyev'e teşekkür etti.

Türkiye, Ermenistan'la sınır kapılarını açmak için Erivan'ın Bakü'yle bir barış anlaşması imzalamasını şart koşuyor.

İki ülkenin lideri Ağustos ayında ABD Başkanı Donald Trump'ın huzurunda bir barış deklarasyonu imzalandı.

Deklarasyonda Zengezur Koridoru'na "Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Yolu" (TRIPP) adı verildi.

Ermenistan'da önümüzdeki yıl bir genel seçim de gerçekleşecek.

Paşinyan 27 Eylül'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada, bu seçimi kazanmaları halinde yeni bir anayasa için referandum yapacaklarını açıkladı.

Gürcistan İşgal Altındaki Topraklardan Yerlerinden Edilmiş Kişiler, Çalışma, Sağlık ve Sosyal Koruma Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamaya göre, Tiflis'te gece saatlerinde düzenlenen protesto gösterisi sırasında çıkan arbedede 21 polis ve 6 göstericinin yaralandığı bildirildi.

- "Hükümeti devirme girişimleri başarısız oldu"

Gürcistan Başbakanı İrakli Kobakhidze de Tiflis'teki gelişmelere ilişkin yaptığı açıklamada, yerel seçimleri tanımayarak Tiflis'te sokağa çıkanları hükümeti devirme girişiminde bulunmakla suçladı.

Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nı ele geçirmeye çalışan göstericilerin hükümeti devirmeye kalkıştığını ifade eden Kobakhidze, göstericilerin girişiminin başarısız olduğunu kaydetti.

Kobakhidze, hükümeti devirmek için yasadışı yollara başvuran herkesin devletten "sert cevap" alacağını belirterek, "Kanun çok sert olacak." yorumunda bulundu.

- Gürcistan'da polis, Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nı ele geçirmeye çalışan göstericilere müdahale etmişti

Gürcistan’da 2024’teki parlamento ve cumhurbaşkanı seçimlerini tanımayan bazı muhalefet partileri, 4 Ekim'de yapılan yerel seçimleri de meşru saymadıklarını ilan ederek, Tiflis’te protesto düzenlemişti.

Gösterinin organizatörlerinden Gürcü opera sanatçısı Paata Burçuladze, Tiflis’teki Özgürlük Meydanı’nda toplanan binlerce kişiye hitaben yaptığı konuşmada, 4 Ekim'den itibaren hükümeti tanımadıklarını ilan etmişti.

Burçuladze, hükümetin üst düzey yetkililerinin halk tarafından adalete teslim edilmesi gerektiğini ifade etmişti.

Birleşik Ulusal Hareketi parti temsilcisi Murtaz Zodelava ise konuşmasında göstericilere Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nı "ele geçirmeleri" çağrısında bulunmuştu. Bunun üzerine Cumhurbaşkanlığına doğru ilerleyen göstericiler, binaya izinsiz girmeye çalışmış, bariyerleri yıkan grup, burada konuşlandırılan polisle çatışmıştı.

Göstericiler polise taş, su şişesi gibi çeşitli eşyalar atmaya başlayınca, binanın önündeki polis özel kuvvetleri biber gazıyla karşılık vermişti.

Olay yerine getirilen tazyikli su aracıyla bariyer kuran göstericilere müdahale edilmişti.

Protesto gösterisinin devam ettiği Orbeliani Meydanı'nda ise polis ile göstericiler arasında çatışma yaşanmıştı.

Gürcistan Merkezi Seçim Komisyonu Sözcüsü Natia İoseliani yaptığı açıklamada, ülke genelinde toplam 3 milyon 513 bin 818 kayıtlı seçmen olduğunu ifade etti.

İoseliani, Gürcistan'da seçmenlerin toplam 64 belediye başkanı ve 2 bin 58 belediye meclis üyesini belirlemek için yerel saatle 08.00'den beri oy kullanmaya başladığını belirtti.

- Seçimleri tanımayan bazı muhalefet partileri gösteri düzenleyeceğini bildirdi

Ülkede geçen yıl düzenlenen parlamento ve cumhurbaşkanı seçimlerini tanımayan bazı muhalefet partileri ise bu yıl yapılan yerel seçimleri de meşru olarak tanımadıklarını bildirdi.

Aralarında, ülkede tutuklu olarak yargılanmaya devam eden eski Gürcistan Cumhurbaşkanı Mihail Saakaşvili'nin kurucusu olduğu "Birleşik Ulusal Hareketi" partisinin de olduğu bazı muhalefet partileri halkı sokağa çıkmaya çağırdı.

Seçim günü Tiflis'te düzenlenmesi beklenen gösterinin organizatörlerinden Gürcü opera sanatçısı Paata Burçuladze, saat 16.00'dan itibaren halkı Tiflis'teki Şota Rustaveli Caddesi'ne çıkmaya davet etti.

Burçuladze, daha önce yaptığı açıklamalarda hükümeti "Barışçıl Devrim" yoluyla değiştirmek istediklerini belirtmişti.

- Başbakan Kobakhidze, seçim öncesi konuştu

Seçimler başlamadan öne açıklama yapan Gürcistan Başbakanı İrakli Kobakhidze ise seçimleri protesto eden muhalefetin amacının ülkede istikrarsızlık yaratmak olduğunu ifade etti.

Kobakhidze, "Devrim ve hükümet değişikliği ancak şiddetle gerçekleşebilir. Bu nedenle, anayasal düzeni devirmeyi veya şiddet yoluyla değiştirmeyi ilan ederlerse, o zaman devletten uygun yanıtı beklemeliler." diye konuştu.

Sandıklar, saat 20.00'de kapanacak, ardından oy sayımına geçilecek.

Aliyev, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, ABD Başkanı Donald Trump'ın ev sahipliğinde Beyaz Saray'da gerçekleşen 3'lü zirvenin ardından Azerbaycan basınına açıklamalarda bulundu.

2. Karabağ Savaşı sonrasında Ermenistan'a barış önerisinde bulunduklarını ve müzakerelerin başladığını bildiren Aliyev, anlaşma metni üzerine mutabakat sağlandığını belirtti.

Aliyev, Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki mutabakatı "Güney Kafkasya için tarihi olay" şeklinde nitelendirerek, "Bugün Beyaz Saray'da paraflanan barış anlaşması bölgeye barış getirecektir ama Ermenistan'ın yapması gerekenler var. Ermenistan anayasasında Azerbaycan'a karşı toprak iddiaları nedeniyle bugün barış anlaşması imzalanmadı. Ermenistan anayasası değiştirildiğinde anlaşma istenilen zaman imzalanabilir." diye konuştu.

Anlaşma metninin ABD Başkanının tanıklığı ile paraflanmasının önemini vurgulayan Aliyev, "Ermenistan tarafı, anayasadan Azerbaycan'a yönelik toprak iddialarının çıkarılacağını beyan ediyor. Aksi takdirde, bu her şeyden önce ABD'ye saygısızlık olacaktır. Anayasalarını ne zaman değiştirecekleri kendi iç işleridir. Buna karışamayız. Ancak ne kadar erken olursa o kadar iyi olur. Çünkü bence zaman kaybetmeye gerek yok. Madem ki Azerbaycan ve Ermenistan barış anlaşmasını parafladı, resmi şekilde imzalamaları da uzun sürmemeli." dedi.

Aliyev, Azerbaycan'ın ana karası ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında Ermenistan üzerinden ulaşım bağlantısının sağlanması yönünde elde edilen mutabakata da değinerek, "Azerbaycan'dan Azerbaycan'a (Nahçıvan) engelsiz bağlantı sağlanmalıdır. Demiryolunun yanı sıra buradan enerji hatları ve fiber optik hatlar da geçecektir. Yine diğer enerji altyapıları konusunda da ciddi şekilde düşünüyoruz. Azerbaycan'ın ve Hazar kıyısındaki komşularının enerji kaynaklarını buradan sevk etmek mümkün olacaktır." bilgisini paylaştı.

İranlı Kafkasya uzmanı Hovik Bahtasariyan, Sputnik'e verdiği demeçte, “Nikol Paşinyan hükümeti, iç krizde bu kez Ermeni Apostolik Kilisesi ve ona yakın çevrelerle doğrudan çatışmayla ilişkilendirilen yeni bir aşamaya geçti" dedi.

Güvenlik güçlerinin 'Ermenistan Elektrik Şebekeleri' şirketinin ofisine düzenlediği baskının ve tanınmış iş adamı ve Kilise destekçisi Samvel Karapetyan’ın tutuklanmasının sadece bir ceza davası olmadığını belirten Bahtasariyan, yaşananların hükümete muhalif geleneksel kurumları ve etkili şahsiyetleri ortadan kaldırmaya yönelik özel hedefi olan bir sürecin parçası olduğunu vurguladı.

"Ermeni toplumu artık bu tür baskınlara şaşırmıyor olsa da, bunların sistematik olarak tekrarlanması Paşinyan hükümetinin meşruiyetini sorgulatıyor" diye devam eden Bahtasariyan, devlet ile kilise arasındaki çatışmada yaşanan tırmanışın yapısal bir krize dönüşme riski taşıdığının ve ülkenin sosyo-politik istikrarını tehdit etiğinin altını çizdi.

Taşir Holding Başkanı Karapetyan, Ermenistan Başbakanı Paşinyan'ın Ermeni Apostolik Kilisesi'yle yaşadığı tartışmalar ışığında Kilise'yi savunduğu için 'darbe çağrısı' suçlamasıyla hapse atılmıştı.

Karapetyan’ın ofisinden yapılan açıklamada, iş insanının özel görüşünü devlet düzenine tehdit olarak gösterme çabalarının muhalifleri sindirme ve bastırma amacını taşıdığı kaydedilmişti.

Bakü ile Erivan arasında barış anlaşması imzalanması konusunda mutabakata varılması Moskova'da memnuniyetle karşılandı.

Azerbaycan ve Ermenistan Dışişleri Bakanlıklarının Perşembe günü bu konuda yaptığı açıklama hakkında görüş bildiren Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, "Müzakerelerin sonuçlanmasını memnuniyetle karşılıyor ve Ermenistan-Azerbaycan normalleşme sürecine yönelik bu adımı destekliyoruz" ifadelerini kullandı.

Paşinyan Putin'i bilgilendirdi

Ermenistan hükümet sözcülüğünden yapılan açıklamada da Başbakan Nikol Paşinyan'ın gün içinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i arayarak barış anlaşması taslağı üzerinde Azerbaycan tarafı ile varılan anlaşma hakkında bilgi verdiği belirtildi.

Azeri ve Ermeni yetkililer, yaklaşık 40 yıldır devam eden ve iki kez Dağlık Karabağ bölgesinde savaşa neden olan anlaşmazlıkları sona erdirecek bir barış anlaşması üzerinde mutabakata varıldığını bildirmiş ancak söz konusu anlaşmanın ne zaman ve nerede imzalanacağı konusunda herhangi bir bilgi vermemişti.

BM: Cesaret verici gelişme

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres'in sözcüsü Stephane Dujarric de Bakü ile Erivan arasındaki anlaşmanın "cesaret verici" olduğunu dile getirdiği açıklamasında şu ifadeleri kullandı: "Genel Sekreter, Ermenistan ile Azerbaycan'ın barış anlaşması taslağı üzerindeki görüşmelerini sonuçlandırılmasına dair açıklamalarından memnuniyet duymaktadır."

ABD: Şimdi refah dönemini başlatma zamanı

İki Güney Kafkasya ülkesi arasındaki anlaşmaya ilişkin bir açıklama da ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'dan geldi. "Tarihi barış anlaşmasından" duyduğu memnuniyeti dile getiren Rubio, atılan adımın "iki ülke için de onlarca yıllık çatışmanın son sayfasını çevirmek için bir fırsat olduğunu" belirtti. Rubio, beklentilerinin bundan böyle tarafların barış anlaşmasını imzalayıp buna uymaları yönünde olduğunu ve "Güney Kafkasya halkları için yeni bir refah dönemini başlatma zamanının" geldiğini ifade etti. 

Brüksel'den de memnuniyet mesajı

Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi ve Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Kaja Kallas da konuyla ilgili açıklamasında, Bakü ve Erivan'dan gelen mesajların "bölgede kalıcı bir barış ve güvenliğin sağlanmasına yönelik kararlı bir adımı temsil ettiğini" vurguladı.

İki ülke arasında Dağlık Karabağ bölgesi nedeniyle biri 1990'lı yıllarda, diğeri ise 2020'de olmak üzere iki kez savaş yaşandı. 10 Kasım 2020'de sona eren İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'nın ardından Azerbaycan Dağlık Karabağ'ı yeniden egemenliği altına aldı. Uluslararası hukuka göre de Azerbaycan toprağı sayılan Dağlık Karabağ'da yaşayan 100 binden fazla Ermeni savaş esnasında ve sonrasında bölgeden göç ederek Ermenistan'a yerleşti.

Tiflis Şehir Mahkemesi'nde Saakaşvili'nin yolsuzluk nedeniyle yargılandığı davanın duruşması görüldü.

Mahkeme Hakimi Badri Koçlamazaşvili duruşmada, devlete ait bütçe fonlarını zimmetine geçirdiği gerekçesiyle Saakaşvili'ye 9 yıl hapis cezası verildiğini açıkladı.

Koçlamazaşvili, Saakaşvili'nin cumhurbaşkanı olduğu dönemlerde Gürcistan Devlet Güvenlik Özel Servisi Başkanı olan Teimuraz Janaşia'ya da aynı davada para cezası verildiğini belirtti.

Böylece, cumhurbaşkanı olduğu dönemlerde, bir cinayet davasında af yetkisini kötüye kullandığı ve Milletvekili Valeri Gelaşvili'yi dövdürdüğü gerekçesiyle 2021'de 6 yıl hapis cezası verilen Saakaşvili için bugün açıklanan karar ikinci hapis cezası oldu.

Mahkeme kararına göre, Saakaşvili için 1 Ekim 2021'den bugüne kadar geçen hapis cezası, infaz edilmiş sayılacak. Buna göre Saakaşvili, 5,5 yıl daha hapis yatacak.

- Saakaşvili'nin gözaltına alınması

Ülkesine 8 yıl sonra 1 Ekim 2021'de dönen Saakaşvili, hakkındaki gıyabi hapis cezaları nedeniyle gözaltına alınarak Rustavi kentindeki hapishaneye götürülmüştü.

Gürcistan Savcılığı, 2007'de muhaliflerin mitingini dağıtmak, İmedi televizyon kanalının kurucusu Badri Patarkaçişvili'nin mal varlığına el koymak, yolsuzluk, görevi kötüye kullanmak ve bir milletvekilini dövdürmekle suçladığı Saakaşvili hakkında tutuklama kararı çıkartmıştı.

Tiflis Şehir Mahkemesi, Saakaşvili'ye bir cinayet davasında af yetkisini kötüye kullandığı ve Milletvekili Valeri Gelaşvili'yi dövdürdüğü gerekçesiyle gıyabında 6 yıl hapis cezası vermişti.

- 2 kez açlık grevi ilan etmişti

Gürcistan'da 1 Ekim 2021'de gözaltına alındıktan sonra 50 gün açlık grevi yapan Saakaşvili, daha sonra Gori kentinde tedavi görmüştü.

Saakaşvili, ardından 21 Şubat-10 Mart 2022'de de açlık grevini sürdürmüştü.

Gürcistan'daki hapishaneleri yöneten Özel Hapishane Hizmeti İdaresi yetkilileri, Saakaşvili'yi Rustavi kentindeki hapishaneden 12 Mayıs 2022'de Tiflis'te bulunan "Vivamedi" kliniğine getirmişti.

Saakaşvli bugüne kadar söz konusu klinikte tutuklu olarak kalmaya devam ediyor.

Suçlu olmadığını ifade eden Saakaşvili, hükümetin kararıyla tutuklandığını ve bir siyasi mahkum olduğunu savunuyor.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, geçen hafta Kazakistan'da düşen Azerbaycan Havayolları'na ait uçağın Rusya tarafından vurulduğunu açıkladı. Aliyev, Pazar günü devlet televizyonunda yaptığı açıklamada, 38 kişinin hayatını kaybettiği kazaya ilişkin "Uçağın Rusya tarafından vurulduğunu tüm netliğiyle söyleyebiliriz. (…) Bunun kasıtlı olarak yapıldığını söylemiyoruz ancak yapıldı" diye konuştu.

Azerbaycan lideri, uçağın bir tür elektronik sinyal bozucuya maruz kaldıktan sonra Grozni'ye yaklaştığı esnada vurulduğunu belirtti. Kazadan sonra Rusya'dan gelen kazanın kuş çarpması ya da bir tür gaz tüpünün patlaması sonucu olmuş olabileceğine ilişkin açıklamalara atıfta bulunan Aliyev, "Ne yazık ki ilk üç gün Rusya'dan yalnızca tuhaf versiyonlar duyduk" diye konuştu.

"Meselenin üzerinin kapatılmaya çalışıldığını" ifade eden Aliyev, Rusya'nın uçağın vurulmasından suçlu olduğunu kabul etmesini ve uçağa ölümcül biçimde zarar verenlerin cezalandırılmasını talep etti.

Kazakistan'da düşen Azerbaycan Havayolları'na ait uçağın enkazı

Putin özür dilemişti

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in, Cumartesi günü Aliyev'den Rus hava sahasında gerçekleşen "elim olay" için özür dilediği belirtilmişti. Kremlin'den yapılan açıklamaya göre, Putin Aliyev'e uçağın Grozni'ye "birkaç kez" inmeye çalıştığını ve "bu esnada Grozni, Mozdok ve Vladikavkaz'ın Ukrayna silahlı insansız hava araçları tarafından saldırıya uğradığını ve Rus hava savunmasının bu saldırıları püskürttüğünü" öne sürdü. Açıklamada, Rusya'nın uçağı vurduğu belirtilmezken yalnızca bir adli sürecin başlatıldığı kaydedildi.

25 Aralık tarihinde düşen Azerbaycan Havayolları'na ait J2-8243 sefer sayılı uçak, rotasını Hazar Denizi'nin karşı kıyısındaki Aktau'ya doğru değiştirmeden önce Rusya Federasyonu'na bağlı Çeçenistan Cumhuriyeti'nin başkenti Grozni'ye gidiyordu. Azerbaycanlı kaynaklar, ilk bulguların 67 kişiyi taşıyan uçağın Rus Pantsir-S füzesi ile vurulduğuna işaret ettiğini aktarmıştı.  

Kazak yetkililer, Aktau kentinde uçak kazası ile ilgili basına brifing verdi. Kazakistan Ulaştırma Bakanı Karabayev, burada Bakü-Grozni seferini yapan Azerbaycan Havayolu Şirketi AZAL'a ait Embraer 190 tipi uçağın ülkenin Aktau kenti yakınlarında düşmesi nedeniyle kazanın kronolojisini paylaştı.

İlk sinyali Kazakistan saati ile 10.43’te Rusya’nın Rostov hava kontrol merkezi memurları tarafından aldıklarını belirten Karabayev, bu sinyalde Mahaçkale ve Bakü’deki hava durumu nedeniyle mürettebatın Kazakistan’ın Aktau kentine uçmaya karar verdiğinin belirtildiğini söyledi.

Karabayev, Kazakistan hava sahasına girmeden önce uçağın kontrol sistemlerini kaybettiğini belirterek “Saat 10.53’te Rostov uçuş müdürü, Aktau’daki uçuş müdürüne uçağın yolcu kabinindeki oksijen tüpünün patladığı, yolcuların bilinç kaybı yaşadığı ve inişte sağlık müdahalesi talebinde bulunulduğu yönünde ek bilgi verdi.” dedi.

Bundan sonra hemen Aktau havaalanında acil ekiplerin hazır hale getirildiğini aktaran Karabayev, “Saat 11.02’de uçak pilotları, Aktau havaalanı kulesi hava trafik memuruyla irtibat kurdu. Memur, uçağın havaalanına indirilmesi için gerekli tüm işlemleri sağladı. Uçağın pistle görsel teması sağlanması amacıyla pist ışıkları açıldı.” ifadesini kullandı.

Karabayev, mürettebatın piste inmek için 2 girişimde bulunduğu ancak bu sırada irtifa kaybı ve rotasında dengesizlik gözlemlendiği ve saat 11.28’de mürettebatla irtibatın kesildiği, uçağın yere çarptığı bilgilerini verdi.

- Uçağın 2 kara kutusu bulundu

Aktau Bölgesel Ulaşım Savcısı Abılaybek Ordabayev de olay yeri incelemelerinin sürdüğünü bildirdi.

Olay yeri inceleme çalışmalarını Azerbaycan ile işbirliği içinde yürüttüklerini kaydeden Ordabayev, uçakta kurtulanların ve kazaya tanık olanların ifadelerine başvurulduğunu, uçağın enkazı dahil delil toplama çalışmalarının devam ettiğini belirtti.

Olay yerinin 4 bin metrekarelik geniş bir alan olduğunu ve güvenliğin sağlanması için çevrelendiğini aktaran Ordabayev, uçağın 2 kara kutusunun da bulunduğunu kaydetti.

Ordabayev, uçak kazasında hayatını kaybeden 38 kişiden 9’unun kimliklerinin tespit edildiğini de sözlerine ekledi.

- Azerbaycan uçağının Kazakistan'da düşmesi

Bakü-Grozni seferini yapan AZAL'a ait Embraer 190 tipi uçak, 25 Aralık’ta, Kazakistan'ın Aktau kenti yakınlarında düşmüştü.

AZAL, uçakta 5 kişilik mürettebat ve 62 yolcudan oluşan 67 kişinin bulunduğunu açıklamıştı.

Kazada 38 kişinin hayatını kaybettiği, 29 kişinin kurtulduğu bildirilmişti.

AA'ya konuşan Azerbaycanlı yetkililer, uçağın Rus "Pantsir-S" hava savunma sistemi saldırısına maruz kaldığı iddiasını doğrulamıştı.

Azerbaycan Hava Yolları'nın Bakü-Grozni seferini yaparken Kazakistan'ın Aktau kenti yakınlarında düşen Embraer 190 tipi uçağın enkazında görülen bazı delikler, sosyal medyada uçağın vurulmuş olabileceği yönünde tartışmalara yol açtı.

Kaza sonucu düşen uçağın enkazından paylaşılan görüntüler, kazanın nedenine dair spekülasyonları artırdı. Görüntülerde, uçağın dış kısmında ve yolcuların bulunduğu iç kısımda görülen delikler, dikkatleri çekti. Sosyal medyada yapılan yorumlarda, uçağa ateş açıldığı ve bu sebeple düştüğü iddiaları gündeme geldi.

Kazakistan’daki uçak kazası

Kazakistan Acil Durumlar Bakanlığı'nın açıklamasına göre Azerbaycan'ın başkenti Bakü'den Çeçenistan'ın Groznıy kentine seyreden Embraer E190 tipi yolcu uçağı, Kazakistan'da Aktau Havalimanı yakınında irtifa kaybederek düştü.

Kazakistan Başbakan Yardımcısı Bozumbayev, Azerbaycan Hava Yolları'na ait yolcu uçağının düştüğü kazada 38 kişinin öldüğünü açıklamıştı.

Uçak kazasında hayatını kaybedenler için Azerbaycan’da bir günlük (26 Aralık) milli yas ilan edildi.

Gürcistan'da 26 Ekim'de yapılan parlamento seçiminden sonra başlayan ve hükümetin AB katılım müzakerelerinin başlatılmasını askıya almasının ardından artan protestolar 25. gününde de devam etti.

Gürcistan Cumhurbaşkanı Zurabişvili, başkent Tiflis'te devam eden AB yanlısı gösterilere katılarak bir konuşma yaptı.

Zurabişvili, Şota Rustaveli Caddesi'ndeki Birinci Kamu Okulu'nun önünde kurulan sahneden binlerce göstericiye hitaben yaptığı konuşmada, hükümete bir kez daha parlamento seçimlerini yenileme çağrısında bulundu.

Ekimde yapılan seçimlerin sonuçlarını tanımayan Zurabişvili, parlamento seçimlerinin yenilenmesinin şart olduğunu savundu.

İktidardaki Gürcü Hayali Partisinin Kurucu Onursal Başkanı, iş insanı Bidzina İvanişvili'nin hükümet üstündeki etkisini sürdürdüğünü iddia eden Zurabişvili, kendisi ile görüşmeye hazır olduğunu, 29 Aralık'a kadar seçimlerin yenilenmesi konusunda anlaşmaları gerektiğini belirtti.

- Başbakan Kobakhidze, parlamento seçimlerinin yenilenmeyeceğini söylemişti

Gürcistan Başbakanı Kobakhidze ise bugün düzenlediği basın toplantısında, parlamento seçimlerinin yenilenmeyeceğini söylemişti.

Kobakhidze, "Bir sonraki seçim, parlamentonun 4 yıllık görev süresinin 2028'de bitmesinden sonra yapılacak." ifadesini kullanmıştı.

Cumhurbaşkanı Zurabişvli'nin "görevini bırakmayacağına" ilişkin açıklamalarını da değerlendiren Kobakhidze, 14 Aralık'ta Mikheil Kavelaşvli'nin yeni cumhurbaşkanı seçildiğini, 29 Aralık'ta yemin ettikten sonra Zurabişvili'nin cumhurbaşkanı sarayından çıkması gerektiğini kaydetmişti.

Zurabişvili'yi yasalara saygı duymaya davet eden Kobakhidze, "Bakalım Zurabişvili, hayatına nerede devam edecek, parmaklıklar arasında mı dışarıda mı? Ceza Kanunu normlarını ihlal etmeyecek kadar akıllı olduğunu düşünüyorum." diye konuşmuştu.

- Gürcistan'daki gelişmeler

AB, ABD, Gürcistan Cumhurbaşkanı Zurabişvili ve muhalefet, iktidardaki Gürcü Hayali Partisinin seçildiği parlamento seçimlerini kabul etmiyor ve hükümetin AB'ye katılım müzakerelerinin başlamasını askıya almasına tepki gösteriyor.

Gürcistan Başbakanı Kobakhidze'nin hükümeti ise Batı'nın desteklediği bazı güçler, Zurabişvili ve muhalefeti, "sokak eylemleri" ile hükümeti devirmeye çalışmakla suçluyor.

ABD ile bazı Avrupa ülkeleri ise Gürcistan hükümetin yetkililerine yaptırımlar uyguladı.

Gürcistan’da 14 Aralık’ta gerçekleştirilen seçimle, ülke tarihinde ilk kez cumhurbaşkanı halk oylaması yerine 300 kişilik bir seçim kurulu tarafından seçildi.

İktidardaki Gürcü Rüyası Partisi’nin adayı, eski milli futbolcu ve milletvekili Mikheil Kavelaşvili, gerekli 200 oyu alarak Gürcistan’ın yeni cumhurbaşkanı oldu.

Muhalefet partileri, 26 Ekim’de yapılan parlamento seçimlerinin sonuçlarını tanımadıkları için seçim sürecini boykot etti ve aday göstermedi.

Yeni Cumhurbaşkanı kimdir?

Mikheil Kavelashvili, 22 Temmuz 1971’de Gürcistan’ın Bolnisi kentinde doğmuş eski bir profesyonel futbolcu ve siyasetçidir.

Futbol kariyerinin ardından siyasete atılan Kavelashvili, 2016 yılında Gürcü Rüyası Partisi’nden parlamentoya girdi. 2022’de bu partiden ayrılarak Halkın İktidarı Partisi’ni kurdu. 2024 yılında Gürcü Rüyası Partisi tarafından cumhurbaşkanlığına aday gösterildi ve 14 Aralık 2024’te yapılan seçimde Gürcistan’ın cumhurbaşkanı seçildi.

Kavelashvili, siyasi kariyerinde Batı karşıtı söylemleriyle tanınmaktadır. Özellikle ABD’yi Gürcistan’da istikrarsızlık yaratmakla suçlayan açıklamaları bulunmaktadır.

Gürcistan'ın 'Cumhurbaşkanı' sorunu: Eski Cumhurbaşkanı kimdi?

Gürcistan Cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili, 28 Kasım 2018’de ülkenin beşinci ve ilk kadın cumhurbaşkanı olarak göreve gelmişti. 2017’de Anayasa’da yapılan değişiklikle, 2024’ten itibaren cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından değil, seçim kurulu aracılığıyla seçilmesi kararlaştırılmıştı.

İktidardaki parti ile cumhurbaşkanının sürekli karşı karşıya gelmesi ülke içinde büyük bir dengesizlik yarattığı biliniyor.

Gürcü Partisi seçimi kazandığında da Cumhurbaşkanı Zurabişvili, seçimin tanınmaması çağrısı yapmıştı.

Mevcut cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili, seçimleri tanımadığını ve makamını terk etmeyeceğini açıkladı.

Gürcü Rüyası neyi savunuyor?

Hali hazırda iktidarda olan partinin muhalif koalisyon ile açık farkları bulunuyor. Gürcü Rüyası Rusya ve Batı arasında dengeli bir dış politikayı tercih ederken, muhalefetteki koalisyon direkt olarak Gürcistan'ın Rusya ile ilişkinin kesilmesini ve yaptırımların uygulanmasını istiyordu.

Bunun yanında parti, LGBT propagandasını yasaklayan tasarıyı sunmuş, yabancı ajan yasası ile ülkedeki dış ülkeler tarafından fonlanan STK'ların ülke siyasetine etkisi azaltılmıştı.

Gürcistan'da 26 Ekim'de düzenlenen ve iktidardaki "Gürcü Hayali" Partisinin galip çıktığı seçim sonuçlarını kabul etmeyen muhalefet partileri üyeleri gece saatlerinde Tiflis'teki Cumhuriyet Meydanı'nda toplandı.

Ardından Şota Rustevli Caddesi'ne yürüyen göstericiler, ellerinde Gürcistan ile Avrupa Birliği (AB) ve farklı ülkelerin bayraklarıyla hükümet karşıtı slogan attı.

Parlamentonun önüne gelen göstericiler, binanın önündeki caddeyi trafiğe kapatarak çadırlar kurdu.

Burada halka hitaben konuşan muhalefet liderleri, hükümeti seçimlerde hile yapmakla suçlayarak, seçimlerin yeniden düzenlenmesi taleplerini yineledi.

Polisin geniş güvenlik önlemleri aldığı parlamento binasının önünde sabaha kadar kalmaya karar veren göstericiler, bugün toplanacak yeni parlamentonun ilk oturumunu protesto edeceklerini bildirdi.

- Seçimler ve muhaliflerin gösterileri

Gürcistan'da 26 Ekim'de yapılan parlamento seçimlerini, yüzde 53,93 oy alan iktidardaki Gürcü Hayali Partisi kazanmıştı.

Gürcistan Cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili ile seçim barajını geçen muhalefet partileri, hükümeti seçimlerde hile yapmakla suçlayarak seçim sonuçlarını tanımadıklarını açıklamıştı.

Bu kapsamda Cumhurbaşkanı Zurabişvili, seçim sonuçlarının iptali için 19 Kasım'da Anayasa Mahkemesine başvururken, sokağa çıkan muhalifler de seçimlerin yenilenmesi talebiyle gösteriler düzenliyor

Başbakan İrakli Kobakhidze ise seçimlerin demokratik şekilde yapıldığını belirterek, muhaliflerin "ülkede istikrarsızlık yaratma çabasında" olduğunu ifade etmişti.

Seçim sonrasında oluşan yeni parlamento bugün toplanacak.

Seçimi kazanan Gürcü Hayali Partisi, yeni kurulacak hükümetin başbakan adayı olarak mevcut Başbakan Kobakhidze'yi gösterdi.

Tiflis'in merkezinde muhalefet tarafından 17 kasım gecesinden beri trafiğe kapatılan İlia Çavçavadze Caddesi'ne gelen çok sayıda polis, yerel saat 07:00 sıralarında göstericilere yolu açmaları yönünde uyarı yaptı. Bu uyarı üzerine göstericiler geri çekilmeye başladı.

Gösteri alanına gelen polisler ve Tiflis Belediyesi görevlileri, caddede göstericilerce kurulan çadırları kaldırdı.

Polis özel kuvvetleri ile tazyikli su araçlarının de hazır bulunduğu alanda caddenin temizlik çalışmaları yapıldı.

İlia Çavçavadze Caddesi'nden çekilen göstericiler, yakındaki Petre Melikişvili Caddesi'nde yürüyüş yaptı.

- Gürcistan'daki parlamento seçimleri

Ülkede 26 Ekim'de yapılan parlamento seçimlerini iktidardaki Gürcü Hayali Partisi kazanmıştı.

Gürcistan Merkezi Seçim Komisyonu'na göre, seçimlerde yüzde 53,93 oy alan Gürcü Hayali Partisi, 150 koltuklu parlamentoda 89 milletvekilli ile temsil edilecek.

Gürcistan Cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili ile seçim barajını geçen muhalefet partileri, hile yapıldığını iddia ederek sonuçları tanımamıştı.

Başbakan İrakli Kobakhidze ise seçimlerin rekabetçi ve şeffaf ortamda demokratik şekilde yapıldığını belirterek, seçimleri tanımayanların "ülkede istikrarsızlık yaratma çabasında" olduğunu ifade etmişti.

Kobakhidze, muhalefetin protestosuna rağmen yeni parlamentonun 25 Kasım'da toplanacağını açıklamıştı.

Seçim sonuçlarını kabul etmeyen Cumhurbaşkanı Zurabişvili dün gece yaptığı konuşmasında hükümete seçimlerin yeniden yapılması çağrısında bulunmuştu.

Abhazya Cumhurbaşkanlığı Ofisi’nden yapılan açıklamada, iktidar ve muhalefet temsilcileri arasında gerçekleşen görüşmeler sonucu Cumhurbaşkanı Bjania’nın istifa etmesini öngören bir anlaşma imzalandı. Anlaşma imzalandıktan sonra Bjania istifa ettiğini duyurdu.

Bjania’nın yazılı açıklamasında, “Abhazya Cumhuriyeti Anayasası'nın 65. Maddesi uyarınca ülkedeki istikrarı ve anayasal düzeni korumak amacıyla Cumhurbaşkanlığı görevinden istifa ediyorum” ifadesine yer verildi.

İktidar ve muhalefet arasında imzalanan anlaşmaya göre, hükümet binası arazisinde ve dışında toplanan vatandaşların 19 Kasım Salı günü dağılması gerekiyor. Bu maddenin yerine getirilmemesi halinde Brzania istifa dilekçesini geri çekecek.

Abhazya’nın parlamentosu Halk Meclisi, 19 Kasım Salı günü, Bjania’nın istifasını görüşecek. Cumhurbaşkanı Vekilliğini Badra Gunba yürütecek.

Başbakan Aleksandr Ankvab görevinden alınarak yerine geçici olarak Vitaliy Bganba getirildi. Hükümet ve muhalefet temsilcileri arasında imzalanan anlaşmada belirtildiği gibi, mevcut bakanlar yeni seçilecek olan Cumhurbaşkanı göreve başlayana kadar görevlerini yerine getirmeye devam edecekler.

Protestolar neden çıkmış?

Gürcistan'dan tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Abhazya’da, Rusya’yla imzalanan yatırım anlaşması nedeniyle muhalefet protesto eylemleri başlatmıştı.

Protestolara yol açan anlaşma, Rus şirketlerin Abhazya'da büyük ve çok fonksiyonlu bina kompleksleri inşa etmesini öngörüyor. Muhalefet, anlaşmanın uygulanmasının konut fiyatlarında artışa ve ülkedeki küçük ve orta ölçekli işletmeler için risklere yol açacağına inanıyor.

Belgenin 15 Kasım'da parlamentoda onaylanması gerekiyordu, ancak başlayan protestolar nedeniyle oylama ertelenmişti. Muhalefet başkent Suhum'daki hükümet binalarının bulunduğu kompleksi ele geçirmiş, Cumhurbaşkanının istifasını talep etmişti. Cumhurbaşkanı Bjania, muhalefetin ele geçirilen binalarından çekilmesi halinde istifa etmeyi kabul ettiğini söylemişti. Protestocular bu teklifi reddetmişti.

Seçimlere hile karıştırıldığını iddia eden göstericiler, yeniden seçim yapılması taleplerini yineledi.

Tiflis'in en yoğun caddelerinden birini kapatan göstericiler, soğuk hava nedeniyle gece boyunca ateş yakarak kampta kalmaya devam etti.

"Değişim İçin Koalisyon" liderlerinden Nika Gvaramia, sabah saatlerinde yaptığı açıklamada, zor bir geceye rağmen gösterinin süreceğini söyledi.

Gvaramia, kampta kalanlara sıcak yemek, içecek ve yorgan getiren herkese teşekkür ederek, "Vatanımızı geri kazanmak için önümüzde uzun ve yorulmak bilmeyen bir mücadele var." dedi.

Muhalefet liderleri, dün gece trafiğe kapatılarak çadırların kurulduğu caddedeki gösterinin 24 saat süreceğini bildirmişti.

Caddedeki gösteri sebebiyle Tiflis'in en önemli bazı kavşak ve sokakları da araç trafiğine kapatıldı.

Polis, bölgede geniş güvenlik önlemleri aldı.

- Gürcistan'daki parlamento seçimleri

Ülkede 26 Ekim'de yapılan parlamento seçimlerini iktidardaki Gürcü Hayali Partisi kazanmıştı.

Gürcistan Merkezi Seçim Komisyonunun 16 Kasım’da yayımladığı "seçim özet protokolü"nde iktidardaki Gürcü Hayali Partisinin yüzde 53,93 oy aldığını ve buna göre 150 koltuklu parlamentoda 89 milletvekilliyle temsil edileceğini duyurmuştu.

Gürcistan Cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili ile seçim barajını geçen muhalefet partileri, seçimde hile yapıldığını iddia ederek sonuçları tanımamıştı.

Başbakan İrakli Kobakhidze ise seçimlerin rekabetçi ve şeffaf ortamda demokratik şekilde yapıldığını belirterek, seçimleri tanımayanların "ülkede istikrarsızlık yaratma çabasında" olduğunu ifade etmişti.

Kobakhidze, muhalefetin protestosuna rağmen yeni parlamentonun 25 Kasım'da toplanacağını açıklamıştı.

Afganistan devlet medyası, Ulusal Çevre Koruma Ajansı Başkanı Mutiul-Haq Khalis'in, tam katılımcı yerine gözlemci statüsüne sahip olması beklenen Taliban'ın “teknik” heyetine başkanlık ettiğini bildirdi.

COP29 olarak adlandırılan BM İklim Değişikliği Konferansı'nın bugün Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de başlaması ve 22 Kasım'a kadar sürmesi planlanıyor.

Taliban, hiçbir ülke tarafından Afganistan'ın meşru yöneticileri olarak tanınmadıkları ve BM Genel Kurulu'nda ülkenin yerini almalarına izin verilmediği için son uluslararası iklim değişikliği görüşmelerinin dışında bırakılmıştı.

Taliban, Birleşmiş Milletler'in Afganistan Özel Raportörü Richard Bennett'in ülkeye girişine izin vermedi. Bennett dün bir basın toplantısı düzenledi.

Yoksulluğun pençesindeki Afganistan, iklim krizi karşısında en kırılgan ülkelerden biri olarak gösteriliyor. Ülke, son yıllarda seller ve uzun süreli kuraklıklar gibi hava koşullarına bağlı ciddi felaketlerle karşı karşıya kaldı.

Bu yılın başlarında meydana gelen ani seller 350'den fazla Afgan’ın ölümüne, 8 bine yakın evin hasar görmesine ve 5 binden fazla ailenin yerinden edilmesine yol açmış, ayrıca ekinleri ve tarım arazilerini tahrip etmişti. BM kuruluşları, Afganistan'da son dönemde yaşanan aşırı hava koşullarının, tırmanan iklim krizinin tüm işaretlerini sergilediğini belirtiyor.

Taliban yetkilileri, siyasi izolasyonlarının uluslararası iklim görüşmelerine katılmalarını ve ülkelerinin karşı karşıya olduğu zorlukları tartışmalarını engellememesi gerektiğini savunarak BM iklim zirvelerine katılmaya çalıştı.

Reuters haber ajansının konuya aşina bir diplomatik kaynaktan aktardığına göre ev sahibi Azerbaycan, Afgan çevre ajansı yetkililerini COP29'a gözlemci olarak davet ederek “çevre tartışmalarına olası katılımlarını ve ikili görüşmeler yapmalarını” sağlayacak.

Taliban'ın Afgan kadınlarının özgürlükleri üzerindeki kısıtlamaları, dünyanın geri kalanının öncelikle hükümetle resmi olarak ilişki kurmaktan geri durmasına neden oldu. Taliban, ABD ve NATO birliklerinin ülkeyi terk ettiği Ağustos 2021'de Afganistan'ın kontrolünü yeniden ele geçirmelerinden bu yana kız çocuklarının altıncı sınıftan sonra eğitim almalarını yasaklamış ve kız öğrencileri üniversitelerden uzaklaştırmıştı.

Afganistan'da kadınlar sosyal hayattan her geçen gün daha fazla uzaklaşıyor.

Taliban, Afgan kadınlarının toplum içinde vücutlarını ve yüzlerini örtmelerini zorunlu kılan yasalar çıkarmıştı. Ayrıca bu yasalar, kadınların yanlarında bir erkek yakınları olmadan uzun kara ve hava yolculuklarına çıkmalarını yasaklıyor.

Taliban, yönetimlerinin şeriat yorumlarına uygun olduğunu savunuyor ve kadınlara yönelik kısıtlamaların kaldırılması yönündeki uluslararası çağrıları Afganistan'ın içişlerine müdahale olarak görüyor. 

Gürcistan Merkez Seçim Komisyonu’na göre, oyların yüzde 99'u sayılan seçimde iktidardaki Gürcü Rüyası Partisi yüzde 54,2 oy alarak seçimi önde tamamladı. Henüz resmi sonuçlar açıklanmasa da, geri kalan oyların sonucu istatiksel olarak değiştiremeyeceği belirtildi. Gürcü Rüyası Partisi'ni ilk kutlayanlardan birisi de Macaristan Cumhurbaşkanı Viktor Orban oldu.

Gürcü Rüyası Genel Sekreteri Kaha Kaladze, Merkezi Seçim Komisyonu'nun ön verileri açıklamasının ardından partisinin parlamento seçimlerinde zafer kazandığını ilan ederek ülkenin ulusal çıkarlarını korumak için her şeyi yapacaklarını vurgulamıştı.

Kaladze düzenlediği basın toplantısında, "Bu zafer ekibimiz için gerekliydi. Ekibimiz ülkenin ulusal çıkarlarını korumak için her şeyi yapacaktır. Sizi ve tüm Gürcistan 'ı bu önemli zaferden dolayı kutluyorum” demişti.

Gürcü Rüyası neyi savunuyor?

Hali hazırda iktidarda olan partinin muhalif koalisyon ile açık farkları bulunuyor. Gürcü Rüyası Rusya ve Batı arasında dengeli bir dış politikayı tercih ederken, muhalefetteki koalisyon direkt olarak Gürcistan'ın Rusya ile ilişkinin kesilmesini ve yaptırımların uygulanmasını istiyordu.

Bunun yanında parti, LGBT propagandasını yasaklayan tasarıyı sunmuş, yabancı ajan yasası ile ülkedeki dış ülkeler tarafından fonlanan STK'ların ülke siyasetine etkisi azaltılmıştı.

Beklenen henüz olmadı

Ancak bu oy sayısı anayasal çoğunluk elde etmek için gereken 100 sandalye sayısına ulaşmak için yeterli değil; parti mevcut durumda yaklaşık 90 sandalye kazanacak gibi görünüyor, bu da Avrupa yanlısı Cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili’ye karşı azil sürecini başlatmalarını engelliyor.

İktidardaki parti ile cumhurbaşkanının sürekli karşı karşıya gelmesi ülke içinde büyük bir dengesizlik yarattığı biliniyor.

Muhalefet seçimin sonuçlarını kabul etmeyecek

Yeni hükümetin kurulmasından itibaren 45 gün içinde seçilecek yeni cumhurbaşkanı ise ilk kez seçmenler yerine, milletvekilleri ve yerel yönetim temsilcilerinden oluşan 300 kişilik bir kurul tarafından belirlenecek.

Muhalefetteki Birleşik Ulusal Hareket ve Değişim Koalisyonu partileri, parlamento seçimlerinin sonuçlarını tanımayacaklarını açıkladılar.

Ülke genelinde kurulan sandıklar, yerel saatle 08.00'de açıldı.

Gürcistan Merkezi Seçim Komisyonunun internet sitesinde yayımlanan açıklamaya göre, toplam 3 milyon 508 bin 294 seçmen, yeni parlamentoya girecek 150 milletvekilini belirlemek için oy kullanacak.

Ülkede 11. parlamento seçimlerinde, 3 milyon 113 bin 747 seçmen ilk kez elektronik teknolojilerle oylamaya katılacak.

Yurt dışında bulunan 95 bin 910 seçmen ise 40 ülkede 67 noktada açılan sandıklarda oylarını kullanacak.

- Partiler, parlamentoya girmek için yüzde 5 barajını geçmeye çalışacak

Aralarında 4 seçim bloku olmak üzere toplam 18 parti, yüzde 5 seçim barajını geçmek için yarışacak.

Seçim sonucu, parlamentoda 76 koltuğu elde edebilen siyasi parti veya seçim bloku, tek başına iktidarı kurabilecek.

Gürcistan'da 2012'deki seçimleri kazanarak iktidara gelen ve son seçimlerde yüzde 48,22 oy alan Gürcü Hayali partisi, 4. kez üst üste galip gelmeye çalışacak.

Farklı suçlamalardan dolayı Gürcistan'da tutuklu yargılanan eski Cumhurbaşkanı Mihail Saakaşvili'nin de kurucusu olduğu ana muhalefet partisi Birleşik Ulusal Hareketinin öncülüğünde kurulan "Gürcistan'ı Kurtarmak İçin Birlik" ve bu partiden kısa süre önce ayrılan isimlerin yer aldığı partilerin oluşturduğu "Değişim İçin Koalisyon" seçim bloku, iktidar partisinin "en büyük rakipleri" görülüyor.

Sandıklar, saat 20.00'de kapanacak, ardından oy sayımına geçilecek.

Cumhurbaşkanı Zurabişvili, gece saatlerinde düzenlediği basın toplantısında 26 Ekim'de düzenlenecek parlamento seçimlerini ve ilgili gelişmeleri değerlendirdi.

İktidardaki "Gürcü Hayali" Partisinin seçimlerde kazanamaması halinde ülkede durumun "karışabileceğine" ilişkin bazı iddiaların ortaya çıktığına dikkati çeken Zurabişvili, bunların asılsız olduğunu söyledi.

Zurabişvili, Gürcistan halkının AB ile entegrasyonu desteklediğini kaydederek, "Gürcistan, Avrupalı gelecek isteyen bir ülkedir ve hiçbir şey halkın iradesinin önünde duramaz." diye konuştu.

Ülkesinin yıllar boyunca genelde tek parti tarafından yönetildiğine dikkati çeken Zurabişvili, "Artık farklı bir siyasete girmeliyiz. Tek parti iktidarları sona ermeli." dedi.

Cumhurbaşkanı Zurabişvili, Gürcistan'dan tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Abhazya ile Güney Osetya'nın sözde hükümetlerinin kararıyla bu iki bölgenin işgal hatlarındaki sözde sınır kapılarının seçim gününde kapalı olacağını ifade ederek, bölgede Gürcistan vatandaşlığı bulunanların seçimlere katılamayacağını kaydetti.

Bu iki bölgede sandıkların kurulamayacağına üzüldüğünü belirten Zurabişvili, "Ama birkaç yıldır hep söylediğimi tekrarlayacağım. Bizim Avrupa yolumuz, onların (Abhazya ile Güney Osetya'da yaşayan halk) Avrupa yoludur." ifadelerini kullandı.

- "Bana ihtiyaç duyulan her yerde olmaya hazırım"

Zurabişvili, mevcut hükümetin kendisine karşı ikinci kez azil sürecini başlatmak için hazırlık yaptığını, iktidardaki Gürcü Hayali Partisinin kazanması halinde muhtemelen görevden alınacağını ve hapsedileceğini söyledi.

Aralıkta görev süresi dolacak Zurabişvili, aralık ayının ilk yarısına kadar görevde olacağını, gelecekte de ülkenin siyasi ihtiyaçları doğrultusunda hareket edeceğini belirterek, "Bana ihtiyaç duyulan her yerde olmaya hazırım." dedi.

AB Konseyinin 2025'te Gürcistan ile tam üyelik müzakerelerini açma kararı vermesi beklentisini dile getiren Zurabişvili, "Benim bundan başka bir amacım yok." dedi.

Zurabişvili, Rusya'nın Gürcistan'daki seçimlere "müdahale" ihtimaline karşı alınabilecek önlemlerle ilgili soruya "Rusya, çok daha kolay şartlarda yaptığı müdahaleyle Moldova referandumunu kendi lehine değiştiremedi. Rusya, Moldova'da kullanabileceği nüfuz ve yetkiye Gürcistan'da sahip değil." karşılığını verdi.

Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov bir haber kanalına verdiği röportajda, Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış anlaşması konusuna değindi. Bir an önce anlaşmanın sağlanmasından ve ulaşım bağlantıları üzerindeki engellerin kaldırılmasından yana olduklarını söyleyen Lavrov, “Maalesef Erivan yönetimi, Ermenistan'ın Sünik bölgesi üzerinden ulaşım bağlantılarına ilişkin anlaşmayı sabote ediyor. Bu anlaşmada Paşinyan'ın imzası var. Rusya, bu yaklaşımın amacının ne olduğunu anlamakta zorlanıyor” ifadelerini kullandı.

Ermenistan'ın Sünik bölgesi üzerinden ulaşım bağlantısı dediği, ancak bölge ve ötesindeki ülkelerin basınında sıklıkla Zengezur Koridoru olarak anılan güzergahta şu an yaşanan krizin siyasi ve ekonomik sonuçları, önümüzdeki birkaç ay içinde bir savaşa yol açabilir.

Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya tarafından imzalanan 10 Kasım 2020 tarihli üçlü anlaşmanın hükümleri arasında Azerbaycan’ın batı bölgeleri ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki ulaşım bağlantılarının güvenliğini, vatandaşların, araçların ve malların her iki yönde de engelsiz hareketini Ermenistan’ın garanti ettiği belirtiliyor.

Azerbaycan, yaklaşık 120 bin Ermeni’nin yaşadığı Dağlık Karabağ'ı geri almak için 2020 yılının eylül ayında bir saldırı başlattı. Dağlık Karabağ, 1994 yılında dondurulan bağımsızlık sonrası kanlı bir çatışmadan bu yana fiilen Bakü'nün kontrolü dışındaydı. Azerbaycan ile Ermenistan arasında 44 gün süren savaş Ermenistan’ın yenilgisi ve Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya arasında üçlü anlaşmanın imzalanmasıyla sona erdi. Açıklama, çoğu Ermenistan tarafından Azerbaycan'a verilen tavizler olmak üzere dokuz maddeden oluşuyordu. Anlaşmanın dokuzuncu maddesi, “Bölgedeki tüm ekonomi ve ulaşım bağlantıları açılacaktır. Ermenistan Cumhuriyeti vatandaşların, araçların ve yüklerin her iki yönde engelsiz hareketini organize etmek için Azerbaycan Cumhuriyeti'nin batı bölgeleri ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki ulaşım bağlantılarının güvenliğini garanti etmektedir. Ulaşım kontrolü, Rusya Federal Güvenlik Servisi'ne bağlı (FSB) Sınır Muhafıza Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilecektir” diyor.

Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nden Azerbaycan'a giden yolun stratejik önemi

Nahçıvan, Azerbaycan'a bağlı özerk bir cumhuriyettir. Daha önce Bakü'ye havayolu ya da İran üzerinden karayolu ile bağlanıyordu. Nahçıvan'ın Türkiye ile sınırı bulunuyor. Nahçıvan'dan doğrudan Azerbaycan'a uzanan bir yol, batıda Türkiye'den doğuda Kırgızistan ve Kazakistan'a kadar tüm Türki devletler arasında doğrudan bir bağlantı sağladığından stratejik bir öneme sahip.

Belki de 44 gün süren savaşın ardından ezici bir zafer kazanan Azerbaycan, Ermenistan'ın güneyindeki Sünik bölgesinde, Azerbaycan tarafından Zengezur olarak adlandırılan, İran sınırına yakın, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile Azerbaycan arasındaki en kısa mesafe olan bu stratejik öneme sahip koridoru ele geçirmek için doğru zaman olduğunu düşünüyor olabilir. Azerbaycan, Zengezur Koridoru’nu Ermenistan tarafından kontrol edilmeyen, yolcuların ve malların gümrük ya da güvenlik kontrolleri olmaksızın serbestçe geçişine izin verilen bölge dışı bir geçiş güzergahı olarak görüyordu. Ancak 10 Kasım 2020 tarihli üçlü anlaşmada belirli bir güzergâhtan değil, ‘bölgedeki tüm ekonomik ve ulaşım bağlantılarından’ bahsediliyor. Ermenistan, Zengezur Koridoru’nun faaliyete geçirilmesine izin vermeden neredeyse dört yıl geçti.

Rusya bu güzergahı gerçeğe dönüştürmek isterken, İran, bu yöndeki herhangi bir girişimin ‘kırmızı çizginin aşılması’ anlamına geleceğini söylüyor.

Ancak Rusya'nın bu güzergâhı gerçeğe dönüştürmek istediği artık giderek daha net bir şekilde anlaşılırken İran, bu yöndeki herhangi bir girişimin ‘kırmızı çizginin aşılması’ anlamına geleceğini söylüyor. Zengezur Koridoru, benzer dilsel ve kültürel köklere sahip birkaç ülkeyi birbirine bağlayan bir bağlantı güzergahı olmanın çok ötesinde.

Üç bölgesel gücün ekonomik hesapları

Herşeyden önce FSB’ye bağlı Sınır Muhafız Genel Müdürlüğü’nün bölgede açılan yeni güzergahların güvenliğinden sorumlu olması, Kremlin'in Ermenistan ve Azerbaycan üzerindeki kontrolünü sürdürmesinin bir yolu olarak görülüyordu. Dağlık Karabağ sorununun 2020 yılında savaşın ardından sona ermesi, Moskova'nın bölgedeki nüfuzunu sürdürmek için başka bir yol bulması gerektiği anlamına geliyordu. Rusya, başlangıçta kara bağlantısı sağlamak için Ermenistan’ı acele ettirmeye çalışmadı. Birkaç yıl sonra Rusya Ukrayna'ya saldırıp yaptırımlar uygulamaya başlayınca denklem değişti.

Şimdi dost ülkeler üzerinden yeni kara yollarına ihtiyacı olan Rusya’yı Hint Okyanusu’na bağlayacak olan Uluslararası Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru (INSTC) hakkında çok şey yazıldı. Zengezur Koridoru da INSTC’ye Akdeniz’e giden etkili bir güzergah ekleyecek.

Çin ile Orta Geçit’e bağlanma olasılığı da var. Bu da Rusya'nın, dost ülkeler üzerinden yaptırımları atlatarak ithalatın ve Avrupa'ya ulaştırılmadan önce satış ya da ‘yeniden paketleme’ için bu ülkelere giden ihracatın geçtiği güzergahlara ilişkin seçeneklerini artırıyor.

“Türkiye'nin Azerbaycan ve Orta Asya ülkelerine ihraç ettiği toplam mal miktarı, toplam ihracatının sadece yüzde 3'ünü oluşturuyor. Bu rakam küçük gibi görünse de Rusya'ya yapılan yüzde 2,3'lük ihracatla kıyaslandığında o kadar da küçük olmadığı görülebilir.

Zengezur Koridoru, Türkiye’nin çıkarına

Zengezur Koridoru'ndan faydalanacak bir diğer bölgesel güç ise Türkiye. Türkiye, Zengezur Koridoru'nun Akdeniz'e erişimini etkin bir şekilde kontrol ederek ve kendisini Orta Asya ve Çin'e bağlayabilir ve bölgedeki lider ekonomik güç olarak konumunu güçlendirebilir. Türkiye'nin halihazırda Azerbaycan ve Orta Asya ülkelerine ihraç ettiği toplam mallar, toplam ihracatının yalnızca yüzde 3'ünü oluşturuyor. Bu rakam küçük gibi görünse de Rusya'ya yapılan yüzde 2,3'lük ihracatla kıyaslandığında o kadar da küçük olmadığı ve İspanya’ya yapılan yüzde 4,5'lik ve Fransa’ya yapılan yüzde 4,4 gibi bazı Avrupa ülkelerine yapılan ihracat oranlarına yaklaştığı görülebilir.

Türkiye ile Rusya arasındaki mevcut güzergah Gürcistan üzerinden geçiyor. Zengezur Koridoru'ndan daha kısa bir mesafeye sahip olsa da dağlık arazide rota zaman zaman daraldığı için kışın sık sık kapanıyor. Dolayısıyla nakliye maliyetleri ve nakliye sürelerindeki herhangi bir azalma, bu koridor üzerinden yapılan ekonomik faaliyetleri büyük ölçüde artırabilir. Şarku’l Avsat’ın Majalla'dan aktardığı analize göre Zengezur Koridoru’nun ayrıca Türkiye'nin kendi içindeki ekonomik kalkınmayı daha iyi dengelemeye yardımcı olması bekleniyor. Doğu bölgeleri, ülke nüfusunun neredeyse yarısına ev sahipliği yapmalarına rağmen gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) yalnızca yüzde 20'sine tekabül edecek oranda üretim yapıyor.

İran, Ermenistan'ın güneyinde yeni bir koridor oluşturulmasına şiddetle karşı çıkmaya devam ederken Ermenistan sınırı yakınlarındaki herhangi bir sınır ötesi güzergahı bölgedeki sınırları yeniden tanımlama girişimi olarak görüyor. Bu yüzden İran, Zengezur Koridoru’nun kendisini dost bir ülke olarak gördüğü Ermenistan'dan koparmasından korkuyor.

İran ile Avrasya Ekonomik Birliği arasındaki mevcut ticaret hacmi yaklaşık 6 milyar dolardır. Bu rakamın 5-7 yıl içinde yaklaşık 20 milyar dolara yükselmesi bekleniyor

Ermenistan ve İran kısa bir süre önce ticaret hacimlerini 3 milyar dolara çıkarma konusunda anlaştı. Ermenistan İranlı aileler için popüler bir tatil destinasyonu olmaya devam ediyor. Fakat Zengezur Koridoru’nun Rusya'nın kontrolü altında hayata geçirilmesine izin verilmesi, İran'ın uluslararası kuzey-güney ulaşım koridorundaki konumunu ve Ermenistan'ın da üyesi olduğu Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) ile bağlantısını zayıflatabilir.

İran ayrıca AEB’e üye olmayan Azerbaycan üzerinden Rusya'ya bir nakliye rotası seçeneğine de sahip. Ancak Tahran, Azerbaycan’ın İsrail ile dostane ilişkilere sahip olması nedeniyle Bakü'nün niyetlerine şüpheyle yaklaşıyor.

Ermenistan çözümü: Barış Kavşağı

Ermenistan, bölgedeki ulaşım yollarının açılmasına yönelik bir yaklaşım olarak sınır ötesi gördüğü Zengezur Koridoru’na şiddetle karşı çıkıyor. Başbakan Nikol Paşinyan, geçtiğimiz yıl ekim ayında yaptığı bir konuşmada, Zengezur Koridoru yerine ‘Barış Kavşağı’ adını verdiği bir proje için çağrıda bulundu. Paşinyan, konuşmasında “Bu proje, karayolları, demiryolları, boru hatları, kablo ağları ve elektrik hatlarının yenilenmesi, inşası ve işletilmesi yoluyla Ermenistan, Türkiye, Azerbaycan ve İran arasındaki ulaşımın geliştirilmesini amaçlıyor. Karayolları, demiryolları, hava yolları, boru hatları, kablo ağları ve elektrik hatları dahil olmak üzere tüm altyapı, geçtikleri ülkelerin egemenliği ve yargı yetkisi altında faaliyet gösteriyor” dedi.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev: “Zengezur Koridoru’nun inşası, milli, geçmiş ve gelecekteki çıkarlarımızla tamamen uyumlu. Ermenistan istese de istemese de Zengezur Koridoru’nu hayata geçireceğiz.

Siyasi açıdan Barış Kavşağı ile Zengezur Koridoru arasındaki farklar açık ve net. Barış Kavşağı, FSB’ye bağlı Sınır Muhafız Genel Müdürlüğü tarafından izlenmeyecek, ama nakliye trafiği olağan gümrük ve güvenlik kontrollerine tabi olacak. Ekonomik hesaplamalar açısından, mevcut güzergahların kullanılması, Barış Kavşağı’nın yaklaşık 40 kilometre uzunluğundaki Zengezur Koridoru’ndan daha uzun olacağı ve potansiyel geçiş ücretlerinin ekleneceği anlamına geliyor. Bölgedeki siyaset karmaşık ve öngörülemez olmaya devam etse de bu kez İran ve ABD aynı fikirde görünüyor. İkisi de bölgede bir çözüm olarak Barış Kavşağı planını destekliyor.

Öte yandan her ikisi de Kasım ayında yapılması planlanan Bakü'de düzenlenecek olan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP29) ve ABD’deki başkanlık seçimleri, Azerbaycan'ın, Rusya’nın baskısının Ermenistan'ın teslim olmasına ve güney sınırının kontrolünü bırakmasına neden olacağı umuduyla zaman kazanmaya çalışmasına yol açtı. Oysa Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, bu stratejik hedefe ulaşmak için aklında hangi seçeneklerin olduğunu açıkça belirtmişti. Aliyev, bundan birkaç yıl önce Azerbaycan Devlet Televizyonu'na verdiği bir röportajda, “Zengezur Koridoru’nun inşası, milli, geçmiş ve gelecekteki çıkarlarımızla tamamen uyumlu. Ermenistan istese de istemese de Zengezur Koridoru’nu hayata geçireceğiz” ifadelerini kullandı.

Nahçıvan ile Azerbaycan'ın batı kısımları arasında doğrudan kara bağlantısının olmaması Bakü yönetimine her zaman zorluk yaşattı. 44 günlük savaşta Ermenistan'ın yenilgiye uğratılmasıyla imzalanan ateşkesin 9. maddesi bölgede kurulacak ulaşım koridorlarıyla ilgili oldu.

Azerbaycan, kara ve demir yolu ulaşımının yapılacağı Zengezur koridorunun hayata geçmesi için kendi topraklarında hızla başladığı projeleri yoğun şekilde sürdürüyor.

Azerbaycan'ın, başkent Bakü'den Fuzuli ilinin Horadiz kasabasına kadar demir yolu hattı zaten işlek durumda. Bu hattın Horadiz'den Ermenistan sınırına kadarki kısmının bazı bölümleri Ermenistan işgali döneminde tahrip edildi, bazı bölümleri ise yapılan barajın suları altında kaldı. Dolayısıyla Horadiz'den Nahçıvan'ın Ordubad iline uzanan 166 kilometrelik yeni demir yolu hattı inşa edilecek.

Hattın Ermenistan kısmından, Zengezur bölgesinden geçecek 43 kilometrelik bölümünün inşaatı için Azerbaycan ile Rusya görüşmeler yapacak. Azerbaycan'ın Ermenistan ile değil Rusya ile görüşecek olmasının nedeni, Ermenistan demir yollarının mülkiyetinin Rusya'ya ait olmasından kaynaklanıyor.

Ordubad'dan, Nahçıvan'ın kuzeyinde bulunan; Türkiye, Ermenistan ve İran'a yakın Velidağ istasyonuna kadarki 158 kilometrelik hat ise kapsamlı tamir edilecek. Velidağ'da biten hat, Ermenistan sınırına kadar 14 kilometre uzatılacak.

Ermenistan, bölgedeki barış arayışlarına katkı sağlamaya karar verilmesi ve bu ulaşım projelerine katılması halinde, kendi demir yolu hattını Bakü'den Horadiz'e, Horadiz'den de Nahçıvan'ın kuzeyine kadar olan bu hatla birleştirebilecek. Böylece Ermenistan, Rusya ve İran'a kesintisiz ulaşım elde edebilecek.

Demir yolu hattıyla paralel olarak aynı güzergahlarda kara yolu hatlarının da devreye girmesi söz konusu. Azerbaycan, Zengezur'a uzanacak Ahmetbeyli-Horadiz-Mincivan-Ağbend otoyolu projesine başladı ve proje hızlı şekilde ilerliyor.

Diğer taraftan Türkiye ve Azerbaycan'ın, Kars'ı Nahçıvan'a bağlayacak demir yolu hattı projesi de bulunuyor. Bu projelerin tümü gerçekleştirildiğinde Türkiye ile Azerbaycan arasında yeni ulaşım bağlantısı sağlanacak. Aynı zamanda Türkiye ile Rusya arasında Azerbaycan üzerinden kesintisiz kara ve demir yolu iletişimi sağlanmış olacak.

Koridor ile tüm bölge ülkeleri kazanacak

Hazar Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Telman Nüsretoğlu, 10 Kasım 2020'de Azerbaycan, Ermenistan ve Rus arasında imzalanan anlaşmanın en önemli maddesinin Nahçivan ile Azerbaycan'ın batı kesimlerinin kara yoluyla bağlanması maddesi olduğunu belirtti.

Nüsretoğlu, Zergezur koridorunun önemini şöyle anlattı:

"Nahçıvan ile Azerbaycan'ın diğer arazilerinin bağlanması, Türkiye ile Azerbaycan ve diğer Türk cumhuriyetleri arasında kara ve demir yolu bağlantılarının tekrar sağlanması için Zengezur koridorunun açılması çok önemlidir. Tarihi İpek Yolu'nun yeniden canlandırılması, Çin'in 'Tek Kuşak Tek Yol' projesi, bölgesel iş birliği ve ticaretin canlandırılması açısından da koridor hayatidir. Bu meselede Rusya, Türkiye ve Azerbaycan'ın çıkarları da örtüşüyor. Rusya bu koridor üzerinden Ermenistan, İran ve Türkiye ile bağlantılarını daha da güçlendirebilir. Ermenistan koridorun açılmasıyla Azerbaycan üzerinde Rusya ile ticaret yapabilir. Yani Ermenistan, Türkiye ve Azerbaycan'la normalleşmeye giderek tecritten kurtulmasını, refahtan pay almasını sağlayabilir."

Azerbaycan Merkezi Seçim Kurulu Başkanı Mezahir Penahov, düzenlediği basın toplantısında, seçimde en fazla oy alan adayların isimlerini duyurdu.

Penahov'un açıkladığı resmi olmayan ilk sonuçlara göre, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in başkanı olduğu YAP, Milli Meclis'te 68 sandalye kazandı.

Resmi olmayan sonuçlar şöyle:

44 bağımsız aday milletvekili olurken Vatandaş Hemreyliyi Partisi 3;

Adalet, Hukuk, Demokrasi Partisi 2;

Büyük Azerbaycan Partisi, Demokratik Islahatlar Partisi, Büyük Kuruluş Partisi, Cumhuriyetçi Alternatif Partisi, Anavatan Partisi, Azerbaycan Milli İstiklal Partisi, Milli Cephe Partisi ve Azerbaycan Demokratik Maarifçilik Partisi mecliste birer sandalye kazandı.

Yaklaşık 6 milyon 421 bin kayıtlı seçmenin bulunduğu ülkede, seçime katılım oranı yüzde 37.27 oldu.

Azerbaycanlılar, Milli Meclis üyelerini belirlemek için dün 7'nci kez sandık başına gitmişti. 125 sandalyelik meclis için 990 aday yarışmıştı.

Bakanlıktan yapılan açıklamada, bugün saat 19:30 sularında Ermenistan Silahlı Kuvvetleri'ne bağlı birliklerin Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin Culfa bölgesindeki Leketaş yerleşim birimi yakınlarında bulunan Azerbaycan ordusuna ait mevzileri hafif silahlarla ateş altına aldığı bildirildi.

Açıklamada, Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerinin belirtilen yöndeki birimlerinin saldırılara karşı yeterli karşılık önlemlerini aldığı vurgulanırken, misilleme ateşi açıldığı aktarıldı.

Azerbaycan Savunma Bakanlığı, Perşembe ve Cuma günleri de Nahçıvan'daki Azerbaycan ordusu mevzilerinin Ermeni birliklerinin saldırılarına maruz kaldığını bildirmişti.